Çin Pasifik'te Nükleer Denizaltıdan Balistik Füze Testi Yaptı

Çin'in ana balistik füze denizaltısı, Type 094 olarak da bilinen Jin sınıfı olup ülke altı adet bu tip denizaltı işletiyor. Beijing, füze testlerini nadiren kamuoyuna açıklıyor; CSIS Füze Savunma Projesi'ne göre JL-3 ilk kez 2018'de, ardından 2019'da test edildi. Bu ise Çin'in denizaltı üzerinden yaptığı ilk kamuoyuna açık stratejik SLBM fırlatması olarak kayıtlara geçti.

Pekin yönetimi, fırlatmanın yıllık askeri eğitim programının rutin bir parçası olduğunu ileri sürerek operasyonun belirli bir ülkeyi ya da hedefi amaçlamadığını savundu. Ancak füzenin düştüğü tam konuma dair koordinatların gizli tutulması bölgesel tansiyonu daha da yükseltti. Xinhua ajansı da tam konum hakkında ek bir detay paylaşmadı.

Çin'in füze testini geçmişteki atışlardan farkı ne?

Çin en son Eylül 2024'te Pasifik'e kıtalararası balistik füze fırlatmıştı. O fırlatmada, Hainan Adası'ndan ateşlenen DF-31B tipi nükleer kapasiteli füze yaklaşık 11.000 kilometre uçarak Fransız Polinezyası açıklarına düşmüştü. Bu kez ise fırlatma bir denizaltıdan yapıldı ve bu durum, Çin'in sualtı stratejik caydırıcılık kabiliyetini uluslararası arenada ilk kez resmen sergilediği anlamına geliyor.

Army Recognition askeri analiz platformu, 6 Temmuz testini Çin'in ilk kez kamuoyuna açık stratejik SLBM fırlatması olarak nitelendirdi. Analize göre bu fırlatma, Çin donanmasının sualtı fırlatma operasyonları, nükleer komuta prosedürleri, okyanus menzilli takip ve bölgesel bildirim kapasitelerini tek bir tatbikat içinde sergilediğini gösterdi. Bu da Pekin'in savaş zamanı koşullarına yakın bir senaryoda uzun menzilli nükleer caydırıcılık prosedürlerini prova ettiğini ortaya koyuyor.

Önceki testlerin aksine, bu fırlatma aynı gün Rusya ile başlayan ortak deniz tatbikatıyla eş zamanlı gerçekleşti. Uzmanlar, iki olayın zamanlamasının tesadüf olmadığını, Çin'in batılı ittifaklara karşı büyüyen askeri kapasitesinin kasıtlı bir meydan okuması olarak yorumlanması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca Hindistan'ın Aralık ayında, Rusya'nın ise geçen Ekim'de SLBM testi yapması, denizaltı tabanlı nükleer caydırıcılığın küresel bir yarışa dönüştüğünü gösteriyor.

Bloomberg, testin Çin'in bölgede güç projeksiyonu çabalarını altını çizdiğini bildirdi. JL-3 füzesi, 2025'te Pekin'deki bir askeri geçit töreninde sergilenmişti. Pentagon raporları, Çin'in nükleer denizaltı filosunu hızla büyüttüğünü ve bu filonun ABD anakarasını doğrudan hedef alma kapasitesine sahip olduğunu kaydediyor.

Bölge ülkeleri nasıl tepki verdi?

Çin'in stratejik nükleer hamlesi, başta Pasifik kıyısındaki ülkeler olmak üzere uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı ve askeri alarm durumuna geçilmesine neden oldu. Her ne kadar Pekin yönetimi olası bir yanlış anlaşılmanın önüne geçmek için Avustralya, Yeni Zelanda ve Japonya gibi bölge ülkelerini fırlatma öncesinde bilgilendirdiğini iddia etse de tepkilerin önü kesilemedi.

En sert tepkilerden biri Yeni Zelanda'dan geldi. Dışişleri Bakanı Winston Peters, fırlatma operasyonunun tamamlanmasından ancak saatler sonra bilgilendirildiklerini açıklayarak Pekin'e ateş püskürdü. Peters, gelişmeyi bölge ülkelerini ciddi şekilde tedirgin eden istenmeyen bir adım olarak nitelendirdi. Peters ayrıca, Çin'in füzeyi 1986 Treaty of Rarotonga ile kurulan Güney Pasifik Nükleerden Arındırılmış Bölge sularına fırlattığını vurguladı.

Yeni Zelanda Dışişleri Bakanı Winston Peters açıklamasında şunları söyledi: Güney Pasifik sularının süper güçlerin askeri güç gösterisi yaptığı bir test alanı olarak kullanılmasına kesinlikle karşıyız. Komşu Pasifik ülkeleri de ulusal güvenlik konusunda benzer bir endişeyi paylaşıyor.

Avustralya Dışişleri Bakanı Penny Wong, operasyonun Asya Pasifik bölgesi için istikrarsızlaştırıcı etkiler yarattığını vurguladı. Wong, Fiji başkenti Suva'daki basın toplantısında konuşarak Pekin yönetiminin şeffaflıktan uzak ve hızlı bir askeri yığınak yaptığını belirtti. Avustralyalı yetkililer, Çin hükümetinden niyetine dair net güvenceler talep etti.

Japonya hükümeti, fırlatma bildirimini alır almaz Çinli yetkililere kararı yeniden değerlendirme çağrısında bulundu ancak Pekin geri adım atmadı. Tokyo, Çin ordusunun artan faaliyetlerinden derin endişe duyduğunu resmi kanallardan bildirdi. Japon Kyodo haber ajansı, füzenin Japonya münhasır ekonomik bölgesi sınırlarının dışına düştüğünü raporladı. Çinli yetkililer, pazar günü Japonya Sahil Güvenlik birimlerini uzay enkazı ihtimaline karşı uyarmış ve parçaların Japon ekonomik bölgesine düşme riski bulunduğunu belirtmişti.

Rusya-Çin ortak deniz tatbikatı ne zaman başladı?

Çin'in füze testi, aynı gün başlayan Rusya-Çin ortak deniz tatbikatıyla eş zamanlı gerçekleşti. Çin'in doğusundaki Şandong eyaletindeki Çingdao Deniz Üssü'nde düzenlenen resmi törenle başlayan Ortak Deniz-2026 tatbikatı, Sarı Deniz sularında icra ediliyor. Tatbikat 6-13 Temmuz tarihleri arasında sürecek.

Rusya Pasifik Filosu'na bağlı bir gemi müfrezesi, tatbikat için Çingdao'daki deniz üssüne intikal etti. Rusya, tatbikata Varyag kruvazörü, Rezkiy korveti, Ufa denizaltısı ve Igor Belousov kurtarma gemisiyle katılırken; Çin donanması Anshan ve Kaifeng destroyerleri, Wuhu fırkateyni, bir Yuan sınıfı denizaltı ve destek gemileriyle yer alıyor. İki donanma, deniz havacılığının da desteğiyle kurtarma operasyonları, denizaltı savunma harbi, hava savunması ve ortak topçu atışları üzerine eğitim gerçekleştirecek.

Çin Savunma Bakanlığı, tatbikatın temel amacını güvenlik sorunlarına ortaklaşa yanıt vermek ve bölgesel barış ile istikrarı korumak olarak açıkladı. Xinhua haber ajansı ise tatbikatın sona ermesinin ardından her iki ülkeye ait bazı unsurların Pasifik sularında ortak devriye görevine çıkacağını duyurdu. Bu, iki ülkenin askeri işbirliğinin boyutunun yalnızca tatbikatla sınırlı kalmayacağını gösteriyor.

Tatbikat, iki ülkenin yıllık askeri işbirliği planları çerçevesinde yürütülüyor. Rusya ve Çin'in son yıllarda artan askeri yakınlaşması, batılı ittifaklar tarafından endişeyle izleniyor. Özellikle Moskova'nın Ukrayna savaşı sonrası Batı tarafından izole edilmesi, Rusya'yı Çin ile askeri bağlarını derinleştirmeye yöneltti. Ortak devriye faaliyeti, iki ülkenin Pasifik'teki ortak varlığını kalıcı hale getirme niyetini ortaya koyuyor.

Avustralya-Fiji savunma anlaşması nedir?

Çin'in füze testi, Avustralya ve Fiji arasında yeni bir savunma anlaşmasının imzalandığı güne denk geldi. Avustralya Başbakanı Anthony Albanese ve Fiji Başbakanı Sitiveni Rabuka, Vuvale Union adı verilen güvenlik anlaşmasını 5-7 Temmuz tarihleri arasındaki zirvede imzaladı. Anlaşma kapsamında Avustralya, 10 yılda 1 milyar dolardan fazla harcama yapacak; eğitim, sağlık ve altyapı alanlarını da kapsayan geniş bir işbirliği öngörülüyor.

Anlaşma, iki taraftan birine yönelik bir saldırı durumunda karşılıklı askeri desteğin yanı sıra güvenlik, savunma ve kriz müdahalesinde genişletilmiş işbirliğini içeriyor. Bu, Fiji'nin bu düzeydeki ilk askeri ittifakı olurken, anlaşma Avustralya'nın ABD, Yeni Zelanda ve Papua Yeni Gine ile yaptığı anlaşmaların ardından dördüncü savunma ortaklığını oluşturuyor.

Canberra'nın Pasifik genelinde güvenlik işbirliğini derinleştirme stratejisi, Çin ile bölgesel rekabetin yoğunlaşması bağlamında değerlendiriliyor. Avustralya, son yıllarda birçok Pasifik ülkesiyle savunma anlaşmaları imzalayarak Çin'in bölgedeki etkisini dengelemeye çalışıyor. Dışişleri Bakanı Penny Wong'un da eşlik ettiği tur, Pasifik bölgesiyle ilişkileri güçlendirme çabasının bir parçası.

Testin Avustralya-Fiji anlaşmasının imzalandığı gün gelmesi dikkat çekti. Analistler, Çin'in bu zamanlamanın tesadüf olmadığını, Pekin'in Pasifik'teki askeri varlığını Canberra'nın diplomatik hamlelerine karşı bir güç gösterisi olarak konumlandırdığını değerlendiriyor. Bölge ülkeleri ise iki süper güç arasındaki rekabette sıkışmaktan endişe duyuyor.

Türkiye'yi ve NATO Zirvesi'ni nasıl etkiliyor?

Çin'in Pasifik'teki füze testi ve Rusya-Çin ortak tatbikatı, Ankara'da 7-8 Temmuz'da düzenlenen NATO Zirvesi'nin gündemini doğrudan etkileyen bir arka plan oluşturdu. NATO Zirvesi'ne AP4 ülkeleri olarak bilinen Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda ve Güney Kore savunma bakanları da davet edildi. Böylece Avrupa-Atlantik ve Hint-Pasifik güvenlik gündemleri aynı masada buluştu.

Milli Savunma Bakanlığı Ay Yıldız Yerleşkesi'nde Türkiye'nin ev sahipliğinde düzenlenen savunma bakanları resepsiyonuna AP4 ülkelerinin savunma bakanları da katıldı. Bu, NATO'nun geleneksel Avrupa-Atlantik odağının ötesine geçerek Hint-Pasifik güvenliğini de kapsama alma eğilimini somutlaştıran bir adım oldu. Çin'in artan askeri gücü, NATO üyelerinin savunma harcamalarını GSYİH'nin yüzde 5'ine çıkarma tartışmalarını da güçlendiriyor.

Türkiye, NATO'nun ikinci büyük ordusuna sahip üye olarak ve gelişen savunma sanayii kapasitesiyle ittifak içindeki stratejik ağırlığını pekiştiriyor. Hürriyet gazetesinin aktardığına göre, dünya basını Türkiye'nin savunma sanayisi ve Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Trump arasındaki yakın ilişki sayesinde NATO'daki belirleyici güç konumuna dikkat çekti. Ankara'nın hem Washington hem Moskova ile yürüttüğü dengeli dış politika, Türkiye'yi vazgeçilmez bir ortak haline getiriyor.

CNN'in aktardığına göre, Çin'in ana balistik füze denizaltısı Type 094 yani Jin sınıfıdır ve ülke altı adet bu tip denizaltı işletmektedir. Beijing nadiren füze testlerini kamuoyuna açıklar; bu test, Çin'in sualtı stratejik caydırıcılık kabiliyetini uluslararası arenada ilk kez resmen sergilediği anlamına geliyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, CNN Türk'teki açıklamasında Türkiye'nin Ukrayna, Suriye, İran ve Körfez gibi bölgelerde oynadığı role işaret ederek, Amerika gibi küresel manada kendisine gereğinden fazla yük alan bir ülkenin Türkiye gibi ortaklara güvenmesi için birçok neden ortaya çıktığını belirtti. Bu bağlamda, Pasifik'te yükselen Çin tehdidi de NATO'nun Türkiye'ye olan bağımlılığını artıran faktörlerden biri olarak değerlendirilebilir.

Uzmanlar ve analistler ne diyor?

Uluslararası askeri analistler, Çin'in denizaltıdan balistik füze testini iki temel çerçevede değerlendiriyor. Birincisi, bu testin Çin'in ikinci vuruş (second-strike) nükleer caydırıcılık kapasitesinin operasyonel hale geldiğini göstermesi. İkincisi ise testin zamanlamasının Çin-Rusya tatbikatı ve Avustralya-Fiji anlaşmasıyla eş zamanlı olması. Army Recognition platformu, fırlatmanın Çin donanmasının sualtı fırlatma operasyonları, nükleer komuta prosedürleri ve okyanus menzilli takip kapasitelerini tek bir tatbikat içinde sergilediğini vurguladı.

CSIS Füze Savunma Projesi verilerine göre, JL-3 füzesi ilk kez 2018'de test edildi ve bir yıl sonra tekrar denendi. Pentagon'un 2023 raporu, füzenin Çin'in en yeni nesil denizaltılarına yerleştirildiğini ve kıyıdan ABD anakarasına ulaşabileceğini belirtti. Bu da testin yalnızca bölgesel değil, doğrudan ABD'yi hedef alan bir stratejik mesaj taşıdığını gösteriyor.

Batılı analistler, Çin'in nükleer denizaltı filosunu hızla büyüttüğüne dikkat çekiyor. Think tank raporları, Çin'in denizaltı üretim hızının rekor seviyelerde olduğunu ve bunun Washington için endişe kaynağı olduğunu belirtiyor. Bloomberg, testin Çin'in bölgede güç projeksiyonu çabalarını altını çizdiğini bildirdi. Al Jazeera ise Japonya, Avustralya ve Yeni Zelanda'nın ortak tepkisinin Pasifik'teki güvenlik ittifaklarının sıkılaştığına işaret ettiğini aktardı.

Öte yandan, Çin'in test öncesi bölge ülkelerini bilgilendirmesi, Pekin'in tam bir şeffaflık sergilemediği eleştirilerine rağmen en azından bir kriz tetiklemekten kaçınma niyetini gösteriyor. Ancak Yeni Zelanda'nın testten saatler sonra bilgilendirilmesi, bu bildirim sürecinin de yeterli şeffaflıkta olmadığını ortaya koydu. Uzmanlar, Pasifik'te benzer testlerin artarak devam etmesinin bölgesel silahlanma yarışını tırmandıracağı uyarısında bulunuyor.

Bundan sonra ne olacak?

Çin'in füze testi sonrası Pasifik'te güvenlik dinamiklerinin daha da gerilemesi bekleniyor. Rusya-Çin ortak deniz tatbikatı 13 Temmuz'a kadar devam edecek ve sonrasında iki ülkenin deniz unsurları Pasifik'te ortak devriye faaliyetine çıkacak. Bu, Çin ve Rusya'nın Pasifik'teki ortak askeri varlığını kalıcı hale getirme niyetini gösteriyor ve AUKUS ittifakı (Avustralya, İngiltere, ABD) üyelerinin endişelerini artırıyor.

Avustralya'nın Fiji ile imzaladığı savunma anlaşması, Canberra'nın Pasifik adalarında Çin etkisini dengeleme stratejisinin bir parçası. Rolls-Royce'un İngiltere'de AUKUS kapsamında Avustralya'ya ihraç edilecek denizaltılar için yeni nükleer reaktör üretim tesisinin temelini atması da bu ittifakın somutlaştığını gösteriyor. Bölge ülkeleri ise iki süper güç arasındaki rekabette tarafsız kalmaya çalışıyor ancak artan askerileşme bu dengeyi zorluyor.

Ankara'daki NATO Zirvesi'nde alınacak kararlar, ittifakın Hint-Pasifik odağını da şekillendirecek. Savunma harcamalarının GSYİH'nin yüzde 5'ine çıkarılması hedefi, NATO 3.0 konsepti ve savunma sanayii işbirliği gibi başlıklar, Çin'in artan askeri kapasitesine karşı batılı ittifakın ortak yanıtını oluşturacak. Türkiye'nin savunma sanayii ihracatının 178 ülkeye ulaşması ve NATO'nun ikinci büyük ordusuna sahip olması, Ankara'nın bu yeni güvenlik mimarisindeki rolünü belirleyici kılıyor.

Sık Sorulan Sorular

Çin hangi tip füzeyi test etti?

Çin'in test ettiği füzenin JL-3 tipi yeni nesil kıtalararası balistik füze olduğu uzmanlar tarafından belirtiliyor. Bu füze, nükleer savaş başlığı taşıma kapasitesine sahip ve denizaltılardan fırlatılabilen bir silahtır. Pentagon raporlarına göre JL-3, Çin'in en yeni Tip 094 Jin sınıfı denizaltılarına yerleştirildi ve kıyıdan ABD anakarasına ulaşma menziline sahip.

Çin'in füze testi neden tepki çekti?

Test, 1986 Treaty of Rarotonga ile kurulan Güney Pasifik Nükleerden Arındırılmış Bölge sularına yapıldı. Yeni Zelanda Dışişleri Bakanı Winston Peters, Güney Pasifik sularının süper güçlerin test alanı olarak kullanılmasına karşı olduklarını açıkladı. Avustralya ise testi bölge için istikrarsızlaştırıcı bir adım olarak nitelendirdi ve Çin'den niyetine dair net güvenceler talep etti.

Bu test NATO Zirvesi'ni nasıl etkiledi?

NATO Ankara Zirvesi'ne AP4 ülkeleri (Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda, Güney Kore) savunma bakanları davet edildi ve Hint-Pasifik güvenlik gündemi masaya geldi. Çin'in artan askeri gücü, NATO üyelerinin savunma harcamalarını GSYİH'nin yüzde 5'ine çıkarma tartışmalarını güçlendirdi. Türkiye ise NATO'nun ikinci büyük ordusuna sahip üye olarak ittifaktaki stratejik ağırlığını pekiştirdi.

Rusya-Çin ortak tatbikatı ne kadar sürecek?

Rusya ve Çin donanmalarının Sarı Deniz'de gerçekleştirdiği Ortak Deniz-2026 tatbikatı 6 Temmuz'da başladı ve 13 Temmuz'a kadar sürecek. Tatbikatın ardından iki ülkeye ait bazı deniz unsurları Pasifik Okyanusu'nda ortak devriye faaliyeti gerçekleştirecek. Rusya tatbikata Varyag kruvazörü, Ufa denizaltısı ve diğer gemilerle katılırken Çin destroyer, fırkateyn ve denizaltılarını görevlendirdi.