ABD ve İran 107 Günün Ardından Mutabakat Zaptına İmza Attı: Hürmüz Açılıyor, Sorular Kalıyor

Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, 28 Şubat 2026'da başlayan ve Ortadoğu'yu küresel bir enerji krizinin eşiğine taşıyan 107 günlük savaşın ardından 14 Haziran Pazar günü tarihi bir mutabakat zaptına imza attı. ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social hesabından "İran İslam Cumhuriyeti ile anlaşma tamamlandı" duyurusunu yaparken, İran Dışişleri Bakanı Yardımcısı Kazım Garibabadi de devlet televizyonuna bağlanarak anlaşmayı teyit etti. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in arabuluculukla duyurduğu mutabakat, resmi imza töreninin 19 Haziran Cuma günü İsviçre'de gerçekleştirileceğini öngörüyor. Anlaşmaya Trump, Başkan Yardımcısı JD Vance ve İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf elektronik ortamda imza atarken, süreç Pakistan, Katar, Suudi Arabistan ve Türkiye'nin diplomatik katkılarıyla ilerledi.

14 Maddenin İçeriği: Ateşkesten Yaptırım Kaldırımına

İran'ın yarı resmi haber ajansı Mehr ve Suudi medya kuruluşu El Arabiya'nın aktardığı 14 maddelik mutabakat taslağı, henüz iki ülke tarafından resmi olarak teyit edilmemiş olmakla birlikte, anlaşmanın çerçevesini ortaya koyuyor. Buna göre Lübnan dahil tüm cephelerde kalıcı ateşkes ilan ediliyor; ABD İran'ın iç işlerine karışmama taahhüdü veriyor; deniz ablukası 30 gün içinde kaldırılıyor; ABD askerleri İran'dan çekiliyor; Hürmüz Boğazı İran'ın düzenlemeleri çerçevesinde 30 gün içinde yeniden açılıyor; ABD ve müttefikleri İran için en az 300 milyar dolarlık yeniden inşa planı sunuyor; İran petrolü ve enerji ürünlerine yönelik yaptırımlar kaldırılıyor; İran nükleer silah üretmeme taahhüdünü yineliyor; ABD bölgedeki asker sayısını artırmayacağını ve yeni yaptırım uygulamayacağını taahhüt ediyor. CNN Türk ABD Temsilcisi Yunus Paksoy'un aktardığı bilgilere göre Washington, İran'ın petrol ve petrokimya ihracatına yönelik yaptırımlarda muafiyet tanımayı taahhüt etti. Wall Street Journal'ın kaynaklara dayandırdığı habere göre ise anlaşma Tahran'ın derhal petrol satmasına olanak tanıyacak. Nihai anlaşmanın BM Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması planlanıyor.

Hürmüz Boğazı: Petrol Akışının Yeniden Başlaması Ne Kadar Gerçekçi?

Trump, "Petrol akmaya başlasın!" vurgusuyla Hürmüz Boğazı'nın kısıtlama olmaksızın açılacağını ve ABD deniz ablukasının derhal kaldırılacağını açıkladı. Cumartesi günü yaptığı açıklamada "Anlaşmanın pazar günü imzalanması planlanıyor ve imzalandıktan hemen sonra Hürmüz Boğazı herkes için açık olacak" diyen Trump, daha sonra G7 zirvesinde "Hürmüz geçici olarak değil, kalıcı olarak tamamen ücretsiz olacak" ifadesini kullandı. Ancak BBC ekonomi muhabiri Jonathan Josephs, boğazda deniz trafiğinin savaş öncesi seviyelere dönmesinin zaman alabileceğini belirtiyor. Nakliye şirketlerinin anlaşmanın yürürlükte kaldığını görmek isteyeceğini vurgulayan Josephs, mürettebat ve gemi güvenliğinin en büyük öncelik olduğunu hatırlatıyor. İran Ticaret Denizciliği Sendikası başkanı Saman Rezaei ise Al Jazeera'ye verdiği röportajda Hürmüz'deki transit sistemin kriz sona erse bile "savaş öncesi durumuna asla geri dönmeyeceğini" ifade etti. Anlaşma haberinin ardından petrol fiyatları düşüşe geçti; Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, G7 liderlerinin boğazın uzun vadeli yeniden açılmasını görüşeceğini açıkladı.

İsrail Faktörü: Netanyahu'nun İtirazı ve Beyrut Saldırıları

Anlaşma sürecinin en kırılgan halkası, İsrail'in tutumu oldu. Mutabakat duyurulmadan saatler önce İsrail'in Beyrut'un güney banliyöleri Dahiye'ye düzenlediği hava saldırısında üç kişi öldü, 15 kişi yaralandı. İran'ın baş müzakerecisi Kalibaf, saldırının "ABD'nin taahhütlerini yerine getirme iradesinden yoksun olduğunu gösterdiğini" söylerken Trump da İsrail'in saldırıları için "olmaması gerekirdi" dedi ve "özellikle İran'la bir barış anlaşmasına bu kadar yaklaştığımız özel bir günde" ifadesini kullandı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise anlaşmanın ardından düzenlediği ilk basın toplantısında "İsrail Devleti'ni yok olmaktan kurtardık" dedi. Cumhuriyet gazetesinin aktardığına göre İsrail'de anlaşma "otobüsün altına atıldık" yorumlarına yol açarken, İsrail Hizbullah'a karşı saldırılarını sürdürme konusunda ısrarcı. Trump, İsrail'in "kendini savunma hakkı" olduğunu ancak yanıt verdiği saldırının "çok küçük ve önemsiz" olduğunu belirtti. İran ise uzun süredir Lübnan'ın anlaşma kapsamına alınması konusunda ısrarcıydı ve bu talep nihai metne dahil edildi; ancak İsrail'in bu maddeye uyma konusunda ne kadar istekli olacağı belirsizliğini koruyor.