ABD ve İran 107 günlük savaşı bitiren mutabakata vardı: Hürmüz açılıyor, İsrail karşı çıkıyor

28 Şubat 2026'da ABD ve İsrail'in ortak saldırılarıyla başlayan İran savaşı, 107 günün ardından diplomatik bir mutabakatla sona erdi. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in arabuluculuğunda iki ayı aşkın süredir yürütülen gizli görüşmeler sonuç verdi ve ABD Başkanı Donald Trump, İran ile savaşı bitirecek anlaşmanın tamamlandığını duyurdu. Mutabakat zaptı elektronik ortamda imzalanırken, ABD tarafında Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance, İran tarafında Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf imzayı attı. Resmi imza töreninin 19 Haziran Cuma günü İsviçre'nin Bürgenstock kasabasında yapılması planlanıyor. Anlaşma, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirilmesini, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını ve 60 günlük müzakere sürecinin başlatılmasını öngörüyor.

14 maddelik mutabakat metni: Neler içeriyor?

El Arabiya'nın sızdırdığı ve CNN Türk ABD Temsilcisi Yunus Paksoy tarafından detayları aktarılan 14 maddelik mutabakat metni, Orta Doğu'nun geleceğini şekillendirecek kapsamlı bir çerçeve çiziyor. İlk maddeyle İran ve ABD, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı olarak sona erdiğini ilan ediyor ve birbirlerine karşı güç kullanmama taahhüdü veriyor. Dördüncü maddeyle ABD deniz ablukasını kaldırıyor, beşinci maddeyle İran Hürmüz Boğazı'nı 30 gün içinde tam kapasiteyle açmayı ve mayınları temizlemeyi taahhüt ediyor. Yedinci madde, BM Güvenlik Konseyi ve UAEA kararlarıyla tüm tek taraflı ABD yaptırımlarının nihai anlaşmanın bir parçası olarak sona erdirilmesini öngörürken, İran'ın petrol ve petrokimya ihracatına yönelik muafiyet tanınması da maddeler arasında yer alıyor. Sızdırılan metne göre ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran için 300 milyar dolarlık bir yeniden imar ve ekonomik kalkınma planı taahhüt ediyor. On üçüncü madde, mutabakat zaptının belirli maddelerinin uygulanmaya başlamasının ardından geri kalan maddeler için nihai anlaşma müzakerelerinin başlayacağını, on dördüncü madde ise nihai anlaşmanın BM Güvenlik Konseyi'nin bağlayıcı kararıyla onaylanacağını belirtiyor.

Hürmüz Boğazı: İlk gemiler geçmeye başladı, normalleşme aylar alabilir

Trump, anlaşmanın ardından Hürmüz Boğazı'nın kısmen açıldığını ve petrol yüklü gemilerin ayrılmaya başladığını açıkladı. Cuma günü boğazın tamamen ücretsiz ve kalıcı olarak açılacağını vurgulayan Trump, "Dünyanın tüm gemileri motorlarınızı çalıştırın, petrol trafiği yeniden başlasın" mesajını verdi. Ancak uzmanlar, normalleşmenin hızlı olmayacağı konusunda uyarıyor. Anadolu Ajansı'na konuşan analistler, mayın temizliği, sigorta maliyetleri ve sıkışan gemilerin çıkışının zaman alacağını belirtirken, DW Türkçe Hürmüz'ün açılmasıyla birlikte mayın riski ve gerilim riskinin sürdüğüne dikkat çekti. İran Ticaret Denizciliği Sendikası başkanı Saman Rezaei, Al Jazeera'ye verdiği röportajda Hürmüz'deki transit sistemin "savaş öncesi durumuna asla geri dönmeyeceğini" ifade etti. Yeni Şafak'ın aktardığına göre, Hürmüz'deki en büyük sorunun savaş sırasında İran tarafından yerleştirilen mayınların temizlenmesi olduğu belirtiliyor ve tam kapasiteye dönüşün aylar alabileceği öngörülüyor.

İsrail'de şok ve öfke: 'Otobüsün altına atıldık'

Anlaşma, İsrail'de derin bir şok ve öfke yarattı. Cumhuriyet'in haberine göre, İsrail televizyon kanallarında üst düzey yetkililer mutabakatı "İsrail açısından şok edici" olarak nitelendirirken, Kanal 13, Netanyahu ile JD Vance arasında 14 Haziran'da Lübnan'daki İsrail askeri varlığının ele alındığı gergin bir telefon görüşmesi yapıldığını ileri sürdü. İsrailli kaynaklar, ABD'den anlaşma metnini görmek istediklerini ancak talebin reddedildiğini, bunun nedeninin Trump yönetiminin Netanyahu'nun metni sızdıracağından korkması olduğunu öne sürdü. OdaTV'nin aktardığı bu bilgi, Washington-Tel Aviv arasındaki güven krizinin boyutunu gözler önüne seriyor. Netanyahu, anlaşmanın ayrıntılarını bilmediğini belirterek Lübnan'ın güneyindeki işgal altındaki bölgelerden çekilmeyeceklerini açıkladı. Savunma Bakanı Yisrael Katz, İsrail ordusunun Lübnan'daki askeri varlığını sürdüreceğini ve İran'ın saldırması halinde tam güçle karşılık vereceklerini söylerken, Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben Gvir "Trump'ın anlaşması bizi bağlamıyor" ifadesini kullandı. AP'nin haberine göre, İsrail'de sağdan sola tüm siyasi kanatlardan Netanyahu'ya yönelik öfke yükseldi; muhalefet lideri Yair Lapid, "İran güçlendi, İsrail zayıfladı. Bu Netanyahu'nun stratejik sorumluluğudur" dedi. Trump ise Netanyahu'ya açıkça yüklenerek "Her aradığınız kişi için apartman yıkamazsınız" dedi ve İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarından duyduğu rahatsızlığı yineledi.