ABD ve İran tarihi anlaşmaya vardı: Hürmüz Boğazı açılıyor, tüm cephelerde ateşkes

Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, 28 Şubat'ta başlayan ve Körfez bölgesini ateşe veren savaşın sona erdirilmesi için tarihi nitelikte bir anlaşmaya vardı. ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social hesabından "İran İslam Cumhuriyeti ile anlaşma tamamlandı" diyerek duyurduğu mutabakatta, Hürmüz Boğazı'nın hiçbir kısıtlama olmaksızın açılmasını ve ABD'nin deniz ablukasının derhal kaldırılmasını onayladığını belirtti. İran Dışişleri Bakanı Yardımcısı Kazım Garibabadi de devlet televizyonuna telefonla bağlanarak anlaşmayı teyit etti ve resmi imza töreninin 19 Haziran Cuma günü İsviçre'de gerçekleşeceğini açıkladı. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in arabuluculukla duyurduğu anlaşma, Ortadoğu'da yıllardır süren gerilimin en kritik kırılma noktalarından birini teşkil ediyor.

14 maddelik mutabakatın detayları

İran'ın yarı resmi haber ajansı Mehr tarafından aktarılan ve henüz iki ülke tarafından resmi olarak teyit edilmeyen 14 maddelik mutabakat taslağı, kapsamlı bir barış çerçevesi çiziyor. Buna göre Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde kalıcı ateşkes sağlanacak; ABD İran'ın iç işlerine karışmama taahhüdü verecek; deniz ablukası 30 gün içinde kaldırılacak; ABD askerleri İran'dan çekilecek; Hürmüz Boğazı İran'ın düzenlemeleri çerçevesinde 30 gün içinde yeniden açılacak; ABD ve müttefikleri İran için en az 300 milyar dolar değerinde yeniden inşa planları sunacak; İran petrolü ve enerji ürünlerine yönelik yaptırımlar kaldırılacak; İran nükleer silah üretmeme taahhüdünü yineleyecek; ABD bölgedeki asker sayısını artırmayacağını ve yeni yaptırımlar uygulamayacağını taahhüt edecek. Nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması planlanıyor. Mehr ayrıca İran'ın dondurulmuş fonlarının yarısı serbest bırakılmadan, petrol yaptırımları askıya alınmadan ve deniz ablukası kaldırılmadan nihai müzakerelerin başlamayacağını vurguladı.

Petrol fiyatları geriledi, Hürmüz'de normalleşme zaman alacak

Anlaşma haberinin ardından küresel petrol fiyatları belirgin bir düşüş kaydetti. Dünyanın petrol taşımacılığının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılacak olması, enerji piyasalarında rahatlama yarattı. Trump, "Petrol akmaya başlasın!" sözleriyle bu beklentiyi pekiştirirken, 19 Haziran'daki imza sonrası boğazdan petrol akışının başlayacağını ifade etti. Ancak uzmanlar, Hürmüz'de deniz trafiğinin savaş öncesi seviyelere dönmesinin aylar alabileceği uyarısında bulunuyor. BBC ekonomi muhabiri Jonathan Josephs, nakliye şirketlerinin anlaşmanın yürürlükte kaldığını görmek isteyeceğini ve mürettebat ile gemi güvenliğinin en büyük öncelik olduğunu belirtti. Yeni Şafak gazetesinin aktardığı gibi, Hürmüz'de tam anlamıyla normalleşmenin zaman alacağı, sigorta maliyetlerinin kısa vadede yüksek kalmaya devam edeceği ve navlun fiyatlarının ancak kademeli olarak düşeceği öngörülüyor. Anadolu Ajansı ise anlaşma sonrası petrol arzının toparlanma hızının piyasaların odak noktası haline geldiğini bildirdi.

İsrail'in tepkisi ve Beyrut saldırıları

Anlaşma sürecinin en hassas boyutu, İsrail'in tutumu oldu. Anlaşma duyurulmadan saatler önce İsrail'in Beyrut'un Dahiye mahallesine düzenlediği hava saldırısında üç kişi hayatını kaybetti, 15 kişi yaralandı. İsrail ordusu, saldırının Hizbullah'ın İsrail topraklarına füze fırlatmasına misilleme olduğunu açıkladı. İran'ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, saldırının ABD'nin taahhütlerini yerine getirme iradesinden yoksun olduğunu gösterdiğini söylerken, Trump "olmaması gerekirdi" diyerek İsrail'i eleştirdi. Cumhuriyet gazetesi, İsrail'de anlaşmanın "otobüsün altına atıldık" söylemiyle karşılandığını ve Tel Aviv'de karışıklığa yol açtığını aktardı. İsrail, ABD-İran anlaşmasının bir parçası olmadığını ve Hizbullah'a karşı operasyonlarını sürdüreceğini vurgularken, İran Lübnan'ın anlaşma kapsamına alınması konusunda ısrarcı davrandı. Sağ eğilimli medya kuruluşları İsrail'in güvenlik endişelerine daha fazla yer verirken, sol kaynaklar İsrail'in bölgesel barışı sabote etme potansiyeline odaklandı. Independent Türkçe'de Nevzat Çiçek'in değerlendirmesi, İran'ın Helsinki tuzağına çekilip çekilmediği sorusunu gündeme getirirken, Türkiye Gazetesi Beyaz Saray'da bakanlar ve CIA'nın Trump'a karşı cephe aldığı iddialarını aktardı.