Depozito iade sistemi 81 ilde başladı: Şişe başına 1 TL teşvik

1 Temmuz 2026 tarihinde sistem Türkiye geneline yayıldı ve teşvik bedeli 1 TL'ye yükseltildi. Bakan Kurum, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla Şişeni DOA'ya at, 1 TL kazan sloganıyla yeni dönemi duyurdu. Böylece 81 ilin 973 ilçesindeki tüm market zincirleri, süpermarketler, bakkallar, büfeler ve HOREKA işletmeleri iade noktası olarak hizmet vermeye başladı. TRT Haber'in aktardığına göre, sistem bugün itibarıyla 81 ilde 973 ilçede uygulanmaya başlandı ve tüm işletmeler iade noktası olarak hizmet verecek.

Geçiş sürecinde işletmelere dbys.gov.tr üzerinden kayıtlarını tamamlamaları ve birlikte çalışacakları saha operatörünü belirlemeleri için süre tanındı. Bu kapsamda depozitolu içecek satan tüm işletmelerin kayıt yükümlülüğü bulunuyor. Sistemin kademeli olarak tam kapasiteyle çalışması önümüzdeki aylarda bekleniyor.

DOA sistemi nasıl çalışıyor?

Sistem oldukça pratik bir mantıkla işliyor. Vatandaşlar, üzerinde DOA logosu bulunan plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını depozito iade makinelerine (DİM) veya yetkili iade noktalarına teslim ediyor. Makine, ambalajın barkodunu okuyarak sistem şartlarına uygunluğunu kontrol ediyor. Ambalajın ezilmemiş, barkodunun okunabilir ve bütünlüğünün bozulmamış olması gerekiyor.

İade işlemi tamamlandığında, belirlenen 1 TL teşvik bedeli kullanıcının DOA mobil uygulamasındaki dijital cüzdanına anında aktarılıyor. Vatandaşlar biriken tutarları diledikleri zaman banka hesaplarına transfer edebiliyor, ATM'lerden nakit olarak çekebiliyor veya alışverişlerinde kullanabiliyor. Ödeme altyapısı T.C. Ziraat Bankası üzerinden sağlanıyor. CNN Türk'ün haberine göre, bireysel kullanıcılar bir gün içerisinde en fazla 200 adet depozitolu ambalaj iade edebiliyor.

DOA mobil uygulamasını cep telefonlarına indiren vatandaşlar, uygulamayı açarak iade noktalarını harita üzerinden görebiliyor. Uygulama, en yakın iade makinesinin konumunu gösteriyor ve kullanıcının dijital cüzdan bakiyesini anlık olarak görüntülemesine olanak tanıyor. Sisteme kayıt olan kullanıcı sayısı ilk 5 günde 649 bine ulaştı.

İade edilen ambalajlar, saha operatörleri tarafından toplanarak geri dönüşüm tesislerine gönderiliyor. Bu tesislerde ambalajlar ayrıştırılıyor, temizleniyor ve yeniden hammadde olarak ekonomiye kazandırılıyor. Böylece hem çevre kirliliği azalıyor hem de yerel yönetimlerin atık bertaraf maliyetleri düşüyor. Sistemin başarısı, vatandaşların katılım oranına ve iade noktalarının erişilebilirliğine bağlı olacak.

Sistemin ekonomiye katkısı ne kadar olacak?

DOA sisteminin ekonomik hedefleri oldukça iddialı. Bakanlık verilerine göre, sistemin tam kapasiteyle çalışması durumunda her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının geri dönüşüme kazandırılması öngörülüyor. Bu, Türkiye'de yıllık içecek ambalajı tüketiminin büyük bir kısmını oluşturuyor. Toplanan ambalajların geri dönüşümünden elde edilecek hammadde ve tasarruflar birlikte değerlendirildiğinde, ekonomiye yıllık 30 milyar TL seviyesinde doğrudan katkı sunulması planlanıyor.

Bu katkı yalnızca hammadde dönüşümüyle sınırlı değil. Sistemin işletilmesi için kurulan saha operatörlüğü, lojistik, geri dönüşüm tesisleri ve teknoloji altyapısı yeni istihdam alanları yaratıyor. Ayrıca yerel yönetimlerin atık bertaraf maliyetlerinde önemli düşüş bekleniyor. Çünkü ambalaj atıklarının düzenli depolama sahalarında bertaraf edilmesi yerine geri dönüşüme gönderilmesi, hem alan hem de maliyet tasarrufu sağlıyor.

İlk veriler hedeflerin ulaşılabilir olduğunu gösteriyor. Bakan Kurum'un açıkladığına göre, sistemin ilk 5 gününde 7 milyon 600 bin ambalaj geri dönüşüme kazandırıldı. Bu rakam, günlük ortalama 1,5 milyon ambalajın iade edildiği anlamına geliyor. Yıllık bazda bu hızın korunması durumunda hedeflenen 25 milyar rakamına ulaşılması mümkün görünüyor.

Ancak uzmanlar, sistemin sürdürülebilirliği için vatandaş katılımının artırılması gerektiğini vurguluyor. Teşvik bedelinin 1 TL olarak belirlenmesi, özellikle dar gelirli vatandaşlar için ek bir gelir kaynağı oluşturması bekleniyor. Ayrıca sistemin Avrupa'daki benzer uygulamalarla karşılaştırıldığında hala gelişme potansiyeli bulunduğu belirtiliyor.

Su fiyatlarına fahiş zam tartışması ne?

DOA sisteminin devreye girmesi beklenen çevresel sevinci gölgeleyen en önemli gelişme, bazı su ve maden suyu markalarının ürün fiyatlarına yüksek oranlı zam yapması oldu. Sistemin temel mantığı, tüketicinin satın aldığı ürün için ödediği 1 TL depozito bedelini boş ambalajı iade ettiğinde geri alması. Ancak sosyal medyada çok sayıda kullanıcı, depozito bedeli 1 TL olmasına rağmen raflardaki fiyatların 3 ila 5 TL arasında arttığını paylaştı.

Cumhuriyet gazetesinin haberine göre, bazı üreticiler operasyonel süreçler ve altyapı yatırımlarını gerekçe göstererek ürün fiyatlarını yalnızca depozito tutarı kadar değil, 3 ila 5 lira arasında artırdı. Sektör kaynakları, benzer fiyat artışlarının kısa süre içinde maden suyu ve soda ürünlerinde de görülebileceğini belirtiyor. Üretici firmaların, DOA logolu cam şişe maliyetlerini gerekçe göstererek yeni fiyat düzenlemeleri üzerinde çalıştığı ifade ediliyor.

Tüketici Konfederasyonu Başkanı Aydın Ağaoğlu, su markalarının DOA sistemini zam gerekçesi yapmasına tepki göstererek, Daha önceden yürürlükte olan ambalaj atıkları yönetmeliği uyarınca işletmeler zaten bir geri kazanım bedelini ödüyordu. Şimdi bu bedeli de tüketiciye yansıtarak fırsatçılık yapıyorlar, dedi.

Türkiye Gazetesi'nin haberinde ise uzmanların ambalajlı su ve içecek ürünlerinin etiketlerinde Fiyata 1 TL Depozito Bedeli Dahildir ibaresinin zorunlu hale getirilmesini talep ettiği belirtildi. Vatandaşlar, depozito bedelinin ürün fiyatına nasıl yansıtıldığını net olarak görmek istiyor. Sosyal medyada bu konu yoğun tartışma konusu olurken, fırsatçı fiyat artışlarının sistemin itibarına zarar vermesinden endişe ediliyor.

DOA hangi ambalajları kapsıyor?

DOA sistemi, tek kullanımlık 0,1 litre ile 3,01 litre arasındaki içecek ambalajlarını kapsıyor. Bu kapsamda plastik (PET) şişeler, cam şişeler ve alüminyum kutular sisteme dahil edildi. Üzerinde DOA logosu bulunan tüm ambalajlar iade edilebilir durumda. Logonun bulunmadığı ambalajlar ise sistem tarafından kabul edilmiyor.

İade edilecek ambalajların bazı teknik şartları taşıması gerekiyor. Ambalajın ezilmemiş olması, barkodunun okunabilir olması ve fiziksel bütünlüğünün bozulmamış olması şart. Ayrıca ambalajın içinde sıvı kalmamış olması ve dış yüzeyinin aşırı kirli olmaması gerekiyor. Bu şartları taşımayan ambalajlar makineler tarafından reddediliyor ve depozito ödemesi yapılmıyor.

Sistemin kapsamı ilerleyen dönemde genişletilebilir. Türkiye Çevre Ajansı tarafından belirlenen ambalaj sınıflandırmasında 1., 2. ve 3. sınıf ambalajlar 1 Ocak 2023 tarihi itibarıyla tescil edildi. 4., 5. ve 6. sınıf ambalajların tescil işlemleri için başlangıç tarihi ise ileride duyurulacak. Bu, sistemin sadece içecek ambalajlarıyla sınırlı kalmayabileceğini, diğer ürün gruplarının da kapsama alınabileceğini gösteriyor.

Vatandaşlar, aldıkları ürünün depozito sistemine dahil olup olmadığını ambalaj üzerindeki DOA logosundan anlayabiliyor. Türkiye Çevre Ajansı tarafından belirlenen bu özel logo, barkodun hemen yanında yer alıyor. Yeni Şafak'ın haberine göre, depozitosu olan ambalajları DOA İade Noktası üzerinden iade eden vatandaşlar, çevre kirliliğini önlemek için önemli bir adım atmış oluyor.

İşletmelere düşen yükümlülükler neler?

DOA sisteminin başarısı için işletmelere önemli görevler düşüyor. 1 Temmuz 2026 itibarıyla depozitolu içecek satan tüm market zincirleri, süpermarketler, bakkallar, büfeler ve HOREKA (otel, restoran ve kafe) işletmeleri iade noktası olarak hizmet vermek zorunda. Bu işletmeler, iade edilen ve tüketilen içecek ambalajlarını biriktirerek seçtikleri saha operatörüne teslim edecek.

İşletmelerin dbys.gov.tr üzerinden kayıtlarını tamamlaması ve birlikte çalışacakları saha operatörünü belirlemesi gerekiyor. Bu süreçte işletmelere tanınan geçiş süresi içinde kayıtlarını tamamlayanlar sistemde aktif olarak yer alıyor. Kayıt yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletmelere yaptırım uygulanması öngörülüyor.

İşletmeler açısından sistemin getirdiği maliyetler de tartışma konusu. Bazı küçük işletme sahipleri, iade noktası olarak hizmet vermenin ek personel ve alan gerektirdiğini, bunun da maliyet artışına yol açtığını belirtiyor. Ancak Bakanlık, işletmelerin bu süreçte saha operatörlerinden hizmet bedeli alacağını ve sistemin işletmelere ek yük getirmediğini savunuyor.

Restoran ve kafeler gibi HOREKA işletmeleri için süreç biraz daha farklı işliyor. Bu işletmeler, tüketilen içecek ambalajlarını doğrudan biriktirip saha operatörüne teslim edebiliyor. Böylece hem geri dönüşüme katkı sağlıyor hem de atık yönetim maliyetlerini azaltıyor. Sistemin işletmeler arası yaygınlaşması, önümüzdeki aylarda hız kazanması beklenen bir süreç.

Avrupa'da benzer sistemler nasıl işliyor?

Depozito iade sistemleri Avrupa'da on yıllardır uygulanıyor. Almanya, İsveç, Norveç ve Finlandiya gibi ülkelerde sistem uzun yıllardır başarılı şekilde işliyor. Almanya'da 2003 yılında başlatılan sistem, plastik ve cam şişeler ile alüminyum kutular için 25 sent depozito bedeli uyguluyor. Ülkede geri dönüşüm oranı yüzde 98 seviyelerinde.

İsveç'te ise sistem 1984'ten beri uygulanıyor ve ülkedeki geri dönüşüm oranı yüzde 85'in üzerinde. Norveç'te cam şişeler için 1-3 kron, plastik şişeler için 2-3 kron depozito bedeli alınıyor ve geri dönüşüm oranı yüzde 90'ı geçiyor. Bu ülkelerde her marketin yanında ayrı bir iade bölümü veya binası bulunuyor.

Gazete Yenigün'de yayınlanan makalede, Avrupa'daki uygulamalarla Türkiye'deki sistem karşılaştırıldı. Avrupa genelinde her marketin yanında bir ek bölüm veya bina bulunduğu, işlemlerin bu bölümlerden yapıldığı belirtilirken, Türkiye'de bazı iade noktalarında arıza ve takılma sorunları yaşandığı vatandaşlar tarafından ifade edildi. Avrupa'da sistemlerin yıllar içinde olgunlaştığı ve altyapı sorunlarının büyük ölçüde çözüldüğü göz önünde bulundurulduğunda, Türkiye'de de benzer bir olgunlaşma sürecinin yaşanması bekleniyor.

Avrupa deneyimi, depozito sistemlerinin başarısının kademeli yaygınlaştırmaya, altyapı yatırımına ve vatandaş eğitimine bağlı olduğunu gösteriyor. Türkiye'nin pilot uygulama ile başlayıp kademeli olarak genişlettiği strateji, Avrupa modelleriyle paralellik taşıyor. Ancak Türkiye'nin 81 ildeki kapsamlı yaygınlaştırma hızı, Avrupa ülkelerinin çoğundan daha hızlı bir geçiş sürecini işaret ediyor.

Sık Sorulan Sorular

DOA depozito iade sistemi nedir?

DOA, Depozitosu Olan Ambalajlar sisteminin kısaltmasıdır. Plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını iade eden vatandaşlara her ambalaj için 1 TL teşvik bedeli ödeyen bir geri dönüşüm sistemidir. Sistem, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülüyor.

DOA makinesine nerede bulunur?

DOA iade makineleri ve iade noktaları 81 ilin 973 ilçesindeki market zincirleri, süpermarketler, bakkallar, büfeler ve HOREKA işletmelerinde bulunuyor. Vatandaşlar, DOA mobil uygulaması üzerinden en yakın iade noktasının konumunu harita üzerinden görebiliyor. Makine, üzerinde DOA logosu bulunan ve bütünlüğü bozulmamış ambalajları kabul ediyor.

Depozito bedeli nasıl geri alınıyor?

İade edilen her ambalaj için 1 TL teşvik bedeli, kullanıcının DOA mobil uygulamasındaki dijital cüzdanına anında aktarılıyor. Biriken tutarlar banka hesabına transfer edilebiliyor, ATM'lerden nakit olarak çekilebiliyor veya alışverişlerde kullanılabiliyor. Ödeme altyapısı T.C. Ziraat Bankası üzerinden sağlanıyor.

Su fiyatları neden arttı?

DOA sisteminin devreye girmesiyle bazı su ve maden suyu markaları, 1 TL'lik depozito bedelini gerekçe göstererek ürün fiyatlarına 3 ila 5 TL arasında zam yaptı. Tüketici Konfederasyonu bu durumu fırsatçılık olarak nitelendirirken, uzmanlar etiketlerde depozito bedelinin net gösterilmesini talep ediyor. Bakanlık ise konuyu yakından takip ettiğini belirtti.