ABD-İran Ateşkesi Çöktü: Hürmüz'de Gemi Trafiği Durdu, Körfez Ateş Altında

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Trump'ın açıklamalarına 'Kabalığa kabalıkla karşılık vermeyiz; eylemle karşılık veririz. Hem de korkusuzca ve büyük bir cesaretle' diyerek yanıt verdi. Arakçi ayrıca Umman ve Türkiye'deki mevkidaşlarıyla telefonda görüştüğünü, tüm tarafların gerginliğin tırmanmasını engelleme ve diplomasi çağrısı yaptığını belirtti.

BBC Türkçe'nin haberine göre, BBC Kuzey Amerika Muhabiri Nick Johnson, 'Başkan Trump, ABD'yi müzakere sürecinden resmen çekmiş değil. Ancak uzun vadeli bir anlaşmaya ulaşma ihtimali hiç olmadığı kadar zayıf görünüyor' değerlendirmesini yaptı. Bu durum, Haziran'daki mutabakat zaptının kırılgan yapısını ve taraflar arası güven eksikliğini gözler önüne seriyor.

İran'ın Misillemeleri Kimleri ve Neleri Etkiliyor?

İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), ABD'nin saldırılarına karşılık olarak Kuveyt ve Bahreyn'deki ABD askeri üslerini hedef aldığını duyurdu. Habertürk'ün aktardığına göre IRGC açıklamasında, 'Amerikalı anlaşma ihlalcilerine karşı cezalandırıcı yanıtın ilk aşamasında, Devrim Muhafızları Ordusu'nun deniz ve hava kuvvetleri, ortak füze ve insansız hava aracı operasyonlarıyla, düşmanın ülkenin çeşitli bölgelerine yaptığı saldırılardan bir saat sonra Kuveyt'teki Arifjan ve Ali es-Salem ile Bahreyn'deki Cufeyr ve Şeyh İsa'daki Amerikan üslerinin altyapısını ve önemli tesislerini imha etti' denildi.

Ürdün ordusu, İran'dan fırlatılan 8 füzeyi hava savunma sistemleriyle engellediğini açıkladı. Ürdün Hükümet Sözcüsü Muhammed el-Mumeni, füzelere müdahale edildiğini ve etkisiz hale getirildiklerini kaydetti. CNN Türk'ün haberine göre, IRGC ayrıca Batı Asya'daki ABD komuta ve kontrol merkezi ile Ürdün'deki ABD Hava Üssü'nün 10 balistik füze ile hedef alındığını duyurdu. ABD saldırılarının tekrarlaması halinde bölgedeki diğer ABD üslerinin de hedef alınacağı uyarısında bulunuldu.

Bahreyn ordusu, İran'ın sabah saatlerinde füze ve İHA'larla 'sivil noktaları hedef aldığını' belirtti. Ülkedeki hava savunma sistemlerinin çok sayıda hava saldırısını engellediği ifade edildi. Bahreyn'in tüm silahlı unsurlarının en üst düzey hazırlık durumunda olduğu kaydedildi. Katar da tüm vatandaşları için güvenlik uyarısı yayımladı. Bu gelişmeler, çatışmanın yalnızca ABD-İran ikilisinde kalmayıp tüm Körfez bölgesini sardığını gösteriyor.

İran devlet medyası, ABD'nin son saldırılarında statüsü tartışmalı Ebu Musa Adası'nın da vurulduğunu bildirdi. İran'ın kontrol ettiği ancak BAE'nin de hak iddia ettiği Ebu Musa, Büyük Tunb ve Küçük Tunb adaları, iki ülke arasında uzun süredir devam eden bir anlaşmazlık konusu. Bu adaların hedef alınması, çatışmanın boyutunun askeri ötesine geçtiğine işaret ediyor.

CENTCOM Operasyonlarında Ne Kadar Hedef Vuruldu?

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), 7 Temmuz'da düzenlenen ilk saldırıda İran'a ait 80'den fazla hedefin vurulduğunu açıkladı. Bu hedefler arasında Devrim Muhafızları'na ait 60'tan fazla küçük tekne, hava savunma sistemleri, komuta-kontrol ağları, kıyı radarları ve gemisavar füze kapasitesi yer alıyordu. 8 Temmuz'da ise ikinci dalga operasyonunda yaklaşık 90 ek askeri hedef daha vuruldu; toplamda iki günde 170 hedef isabet aldı.

Milliyet'in aktardığına göre CENTCOM, operasyonun İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer serbestisini tehdit etme kapasitesini azaltmayı amaçladığını belirtti. ABD güçlerinin bölgede 'tetikte, yüksek hazırlık seviyesinde ve ABD Başkanı'nın talimatı doğrultusunda operasyon düzenlemeye hazır' olduğu vurgulandı. Trump, dün gece 28 gemiyi batırdıklarını dile getirerek bu gece tekrar saldırı düzenleyebileceklerinin işaretini verdi.

İran basını, ABD'nin saldırılarında Çabahar'daki bir hastanenin de vurulduğunu duyurdu. İran devlet televizyonu, 'Suçlu Amerikan rejiminin Çabahar Limanı'nda bir bölgeye saldırısında bu şehirdeki İmam Ali Hastanesine şarapneller isabet etti' dedi. Ayrıca Buşehr Nükleer Santrali'nin çevresinin de hedef alındığı bildirildi. Bu iddialar, sivil altyapının da etkilenmesi endişelerini artırdı.

Hürmüz Boğazı'ndaki Gemi Trafiği Ne Durumda?

NTV'nin haberine göre, dünyanın en kritik ham petrol geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği durma noktasına geldi. Bloomberg tarafından takip edilen anlık gemi takip verileri, Umman kontrolündeki güvenli geçiş şeridinde trafiğin 'bıçak gibi kesildiğini' gösteriyor. Bölgedeki ticari gemilerin büyük bir kısmı ani kararlarla rotalarını değiştirip 'U dönüşü' yaparken, bazı armatörler sinyal takip sistemlerini (AIS) tamamen kapatarak 'karanlıkta' hareket etmeyi tercih ediyor.

NTV'nin aktardığına göre Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), 'ikinci bir duyuruya kadar tüm ticari gemilere Hürmüz Boğazı rotasından kesinlikle kaçınmaları' yönünde acil çağrıda bulundu.

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Ajansı, Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik tehdidinin en yüksek seviyede olduğunu duyurdu. Hürriyet'in haberine göre, ABD Donanması'nın çatışmaların başladığı günden itibaren Hürmüz Boğazı'ndaki ticari geçişleri korumak amacıyla gizli bir refakat operasyonu yürüttüğü de ortaya çıktı. Operasyonların büyük bölümü gece saatlerinde gerçekleştirilirken, gemilerin otomatik tanımlama sistemleri kapatıldı.

Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir darboğaz. Boğazın kapanması veya trafiğin durması, dünya genelinde enerji arzında ciddi kesintilere yol açabilir. CNBC'nin haberine göre Brent petrol fiyatları, çatışmanın yeniden başlamasının ardından 95-100 dolar bandına yükseldi. Uzmanlar, boğazın uzun süre kapalı kalması halinde fiyatların 2022 seviyelerinin üzerine çıkabileceği uyarısında bulunuyor.

Tarafların Pozisyonu ve Diplomasi Çabaları Neler?

ABD tarafı, operasyonların İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki 'haksız saldırganlığına' yanıt olduğunu savunuyor. Trump, 'Eğer bu saldırılar tekrarlanırsa, çok daha kötü olacak' dedi. ABD basını, Beyaz Saray'ın İran'a karşı haftalar ya da aylar sürebilecek operasyonlara hazırlandığını öne sürüyor. Axios'un haberine göre Beyaz Saray, Hürmüz Boğazı'nda günlerce hatta haftalarca sürebilecek bir çatışma ihtimaline karşı hazırlık yapıyor.

İran tarafı ise ABD'yi mutabakat zaptını ihlal etmekle suçluyor. İran Dışişleri Bakanlığı, demiryolu köprüleri de dahil olmak üzere sivil altyapının hedef alındığını belirterek ABD saldırılarını 'ağır bir savaş suçu' olarak nitelendirdi. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, 'ABD zorbalık yapmanın ve verilen sözleri tutmamanın artık bedelsiz olmadığını hala öğrenemedi' dedi. İran devlet medyası, Tahran yönetiminin ABD'ye Hürmüz Boğazı'nı kapatarak ve aldığı her darbe için en az iki hedefi vurarak karşılık vereceğini bildirdi.

BBC Türkçe'nin aktardığına göre İran Dışişleri Bakanı Arakçi, 'Kabalığa kabalıkla karşılık vermeyiz; eylemle karşılık veririz. Hem de korkusuzca ve büyük bir cesaretle' dedi.

Katar'ın da aralarında bulunduğu bölgesel arabulucular gerilimi azaltmak için diplomatik temasları en üst seviyeye çıkardı. Türkiye Gazetesi'nin haberine göre, Katar heyeti ABD ile tam koordineli bir şekilde Tahran'a gelerek İranlı yetkililerle kritik bir görüşme gerçekleştirdi. Pakistan ise tarafların görüşmeleri sürdürme konusunda mutabık kaldığını belirterek, bir sonraki toplantının eski İran Dini Lideri Ali Hamaney'in cenaze törenlerinden sonra ayarlanacağını açıklamıştı. Ancak bu diplomatik çabalar, çatışmanın tırmanmasıyla şimdilik askıda kaldı.

Hamaney'in Cenaze Töreni Saldırıların Gölgesinde

ABD/İsrail'in 28 Şubat'taki saldırısında hayatını kaybeden İran'ın eski dini lideri Ali Hamaney'in bugün Meşhed'de defnedilmesi bekleniyordu. Hürriyet'in haberine göre, Hamaney'in cenazesinin tren yoluyla Meşhed'e götürüleceği planlanmıştı. Ancak ABD'nin bölgeye giden demiryolu köprülerini vurması, cenaze töreninin akışını da aksattı. Tren yolunda mahsur kalan yolcuların karayoluyla Meşhed'e taşınması için düzenlemeler yapıldı.

Devrim Muhafızları, ABD saldırılarının Hamaney'in cenaze törenini gölgede bırakmayı amaçladığını öne sürdü. İranlı yetkililer, demiryollarının hedef alınmasını ABD'nin cenaze törenine olası bir saldırı mesajı olarak yorumladı. Hamaney ve aile fertlerinin naaşları çarşamba günü Irak'ın Necef'inde Hazreti Ali'nin türbesinde gezdirilmiş, törene binlerce kişi katılmıştı. Tören sırasında ABD ve İsrail karşıtı sloganlar atıldı.

Hamaney'in yerine geçen oğlu Mücteba Hamaney'in kamuoyu önünde yer almaması, sağlığı ve müzakerelerdeki rolü hakkında soru işaretleri yarattı. Reuters'ın aktardığına göre, Hamaney'in cenaze töreni Tahran'da büyük kalabalıkların katılımıyla gerçekleşti ve cenazeye katılanların denizi, ABD ve İsrail'e 'İslam Cumhuriyeti'ni kıramadığınız' mesajı verdiği yorumu yapıldı. Törenin bu boyutu, iç siyasi motivasyon açısından da önem taşıyor.

ABD Başkanı Trump, İran'da Ali Hamaney için düzenlenen cenaze törenini vurmadıklarını ve İranlıların bunun için kendilerinden zaman istediklerini belirterek, 'Hiçbir şey yapmadık, onlar için güvenliydi' dedi. Bu açıklama, Trump'ın çatışmayı belirli sınırlar içinde tutma niyetini de gösterebilir. Ancak İran tarafı, demiryolu altyapısının vurulmasını törene yönelik bir provokasyon olarak okumaya devam ediyor.

Küresel Ekonomiye Etkisi Ne Olacak?

ABD-İran çatışmasının yeniden alevlenmesi, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açtı. Brent petrol fiyatları 95-100 dolar bandına yükselirken, WTI da 92 dolar seviyesini gördü. The Guardian'ın haberine göre petrol piyasaları, son iki ayın en keskin fiyat artışını kaydetti. CNBC'nin aktardığına göre Trump, İran'a ikinci gün üst üste bombalama tehdidinde bulunup deniz ablukasını yeniden uygulayacağını açıklayınca fiyatlar daha da yükseldi.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı'nın uzun süre kapalı kalması halinde enerji fiyatlarının 2022 krizi seviyelerinin üzerine çıkabileceği uyarısında bulunuyor. ABD Bank'ın senaryo analizine göre, boğazın yaz boyunca kapalı kalması, petrol ve benzin fiyatlarını 2022 seviyelerinin üstüne çıkarabilir ve küresel stagflasyon riskini artırabilir. İran petrolü, ABD ablukasının kaldırılma beklentisiyle yüzde 20 primle satılıyordu; ancak ablukanın yeniden uygulanması bu durumu değiştirebilir.

Haberler.com'un analizinde, Cumhurbaşkanlığı Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu Uzmanı Doç. Dr. Orhan Karaoğlu, 'Bugün asıl tartışılması gereken, savaşın bitip bitmediği değil, Orta Doğu'nun uzun soluklu bir çatışma dönemine girip girmediğidir' değerlendirmesini yaptı. Karaoğlu, 'savaş bitti' veya 'ateşkes kalıcı olacak' değerlendirmelerinin gerçekçi görünmediğini belirtti. Bu analiz, çatışmanın yapısal bir jeopolitik rekabete işaret ettiğini ve kısa vadeli ateşkeslerin kalıcı çözüm sağlamayacağını öne sürüyor.

Küresel piyasalarda altın fiyatlarındaki düşüşe rağmen uzun vadeli beklentilerin korunduğu belirtiliyor. A Haber'in analizinde, mutabakat metnindeki diplomatik eksikliklere vurgu yapıldı: 'Lübnan meselesinde İsrail imza tarafı değil demiştik ancak Hürmüz konusunda da mutabakat metninde ABD ve İran imzacı iken Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri imza tarafı değil. Bu durum üçüncü tarafların çıkarlarını giderek daha fazla zorluyor.' Körfez ülkeleri, 'benim belirlediğim rotanın dışına çıkmayacaksın' dayatmasıyla karşı karşıya.

Sık Sorulan Sorular

ABD-İran ateşkesi ne zaman bozuldu?

ABD-İran ateşkesi, 7 Temmuz 2026'da İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen üç ticari gemiye saldırmasıyla fiilen bozuldu. ABD Başkanı Trump, NATO Zirvesi sonrası 9 Temmuz'da ateşkesin resmen sona erdiğini açıkladı.

Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiği durdu mu?

Evet, ABD-İran çatışmasının tırmanmasıyla Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği büyük ölçüde durdu. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), tüm ticari gemilere rotadan kaçınma çağrısı yaparken, İngiltere tehdit seviyesini en üst düzeye çıkardı.

İran'ın ABD üslerine misillemesinde can kaybı var mı?

İran, Kuveyt, Bahreyn ve Ürdün'deki ABD üslerini füze ve İHA'larla hedef aldı. Ürdün ordusu 8 füzeyi engellediğini açıkladı. ABD tarafı henüz can kaybı bildirmedi. İran Sağlık Bakanlığı'na göre ise ABD saldırılarında 14 kişi öldü, 78 kişi yaralandı.

Petrol fiyatları ne kadar arttı?

Brent petrol fiyatları, ABD-İran çatışmasının yeniden başlamasının ardından 95-100 dolar bandına yükseldi. WTI da 92 dolar seviyesini gördü. Uzmanlar, Hürmüz'ün uzun süre kapalı kalması halinde fiyatların daha da yükselebileceğini öngörüyor.