Hürmüz'de Ateşkes Çatırdıyor: ABD Saldırıları Petrolü Fırlattı

İran devlet televizyonu ise farklı bir çerçeve sundu. Katar'a ait Al-Rekayyat gemisinin ABD Donanması desteğiyle İran'ın belirlediği rotanın dışında geçmeyi planladığını ve tekrarlanan uyarıları görmezden geldiği için hedef alındığını öne sürdü. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, İran ile koordineli olmayan rotaları kullanan gemilerin çarpışma riskiyle karşı karşıya olduğunu belirterek, bu durumun İran'ın güvenli geçişi kolaylaştırma çabalarını sekteye uğrattığını savundu.

BBC Türkçe'nin aktardığına göre, Fars haber ajansı ABD ile yapılan anlaşmaya göre boğazın nihai yönetiminin Umman ile koordinasyon içinde İran tarafından üstlenileceğini ve gemilerin geçişi için olası hizmet bedellerinin söz konusu olabileceğini bildirdi. Bu iddia, ABD'nin boğazın uluslararası sular statüsünde kalması yönündeki ısrarıyla doğrudan çelişiyor.

ABD'nin misilleme operasyonu ne kadar büyüktü?

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), 7 Temmuz akşamı yaptığı açıklamada, saldırıların uluslararası bir su yolunda masum mürettebatı taşıyan ticari gemileri hedef almanın ağır bedelini ödetmek amacıyla düzenlendiğini duyurdu. AP'ye konuşan ABD'li yetkililer, operasyonun önceki misillemelerden çok daha geniş kapsamlı olduğunu ve önceki saldırılardan sekiz kat daha fazla hedefin vurulmasının beklendiğini belirtti.

Hedefler arasında İran hava savunma sistemleri, kıyı gözetleme sistemleri, karadan havaya füzeler, gemisavar seyir füzeleri, drone fırlatma alanları ve bazı liman tesisleri yer aldı. Saldırıların saatler sürebileceği bildirildi. İran devlet medyası, Keşm Adası, Bandar Abbas ve Sirik bölgelerinde patlama sesleri duyulduğunu ve şarapnel parçalarıyla yaralananlar olduğunu aktardı. İran devlet televizyonu daha sonra Bandar Abbas ve Keşm'de durumun sakinleştiğini duyurdu.

Operasyonun hemen öncesinde ABD Hazine Bakanlığı'na bağlı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi (OFAC), İran petrolüyle işlem yapılmasına izin veren genel lisansı iptal etti. Reuters'ın bildirdiğine göre bu karar, 21 Ağustos'a kadar sürmesi beklenen petrol satış iznini 17 Temmuz'a çekerek fiilen kısalttı. Kararın ardından petrol fiyatları yüzde 5'ten fazla yükseldi.

Bianet'in analizinde vurguladığı gibi, bu son dalga ABD ile İran arasında haziran ayında başlayan pazarlığın en hassas ögesini, yani Hürmüz Boğazı'ndan enerji taşımacılığının yeniden güvence altına alınmasını doğrudan darbeledi. İran'ın boğaz üzerindeki denetimini ve gemilerden ücret alma iddiasını ısrarla sürdürdüğü, ABD'nin ise buna kesin biçimde karşı çıktığı koşullarda, son saldırılar nihai barış anlaşmasını teknik bir müzakere konusu olmaktan çıkarıp yeniden karşılıklı askeri baskı çığırı açıyor.

İran'ın müzakere duruşu ne?

İran, hem lisansın iptalini hem de yeni saldırıları ara anlaşmanın ihlali olarak nitelendirdi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, mutabakat zaptının 13. maddesine atıfta bulunarak, ABD'den gelen tehditlerin devam etmesi halinde nihai anlaşmaya yönelik müzakerelerin başlamayacağını söyledi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi de ABD saldırılarının anlaşmayı ihlal ettiğini belirtti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi: Tehditler devam ettiği sürece nihai anlaşmaya yönelik müzakereler başlamayacaktır.

BBC Türkçe'nin aktardığına göre, CENTCOM'un yeni saldırı duyurusu öncesi adının açıklanmaması koşuluyla konuşan Amerikalı bir yetkili, ABD'li müzakerecilerin İran'la nihai bir anlaşmaya varmak için iyi niyetle çalışmaya devam edeceklerini ısrarla söyledi. Bu, Washington'ın askeri baskı ile diplomatik kanalı aynı anda açık tutma stratejisini ortaya koyuyor.

İran Silahlı Kuvvetleri'nin savaşı yürüten birimi Hatemül Enbiya Merkez Karargahı, 8 Temmuz'da yaptığı yazılı açıklamada Hürmüz Boğazı'nın işleyişi ve yönetimine müdahaleye izin verilmeyeceğini belirtti. Açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan ticaret gemileri ve petrol tankerlerinin güvenli geçişi için tek emniyetli güzergahın İran tarafından belirlenen rota olduğu vurgulandı. İran Ordu Sözcüsü Tuğgeneral Muhammed Ekreminiya ise ateşkes sürecini hedef bankalarını güncellemek ve kapasitelerini güçlendirmek için değerlendirdiklerini söyleyerek herhangi bir saldırıya daha ezici karşılık vereceklerini bildirdi.

Independent Türkçe'nin analizinde dikkat çekildiği üzere, İran mutabakat zaptı kapsamında 60 günlük ateşkes boyunca Hürmüz'den geçişlerin ücretsiz olmasını kabul etmiş, ancak sonrasında durumun değişeceğini kayda geçirmişti. İran, geçişlerde boğazın kuzey rotasının, yani savaş öncesinde olduğu gibi kendi kıyılarına yakın rotanın kullanılmasını istiyor. Bu talep, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin 41. maddesine dayanıyor; madde boğaza kıyısı olan devletlere deniz yollarını belirleme yetkisi veriyor.

Petrol fiyatları ve Türkiye'ye etkisi ne kadar?

Hürmüz Boğazı'ndaki saldırıların ardından Brent petrolün varil fiyatı 76,60 dolarla son iki haftanın zirvesini test etti. Saldırı öncesi 70,15 dolar seviyesinde olan petrol, tek günde yüzde 5,5 yükseliş kaydetti. ABD Batı Teksas ham petrolü de 70,28 dolardan işlem gördü. UBS analisti Giovanni Staunovo, bölgeden petrol ihracatının aşağı çekilebileceği uyarısında bulundu.

Türkiye'de akaryakıt fiyatları doğrudan etkilendi. 7 Temmuz'da motorinin litre fiyatına 1,39 TL zam yapılırken, 8 Temmuz'da ek olarak 76 kuruşluk yeni zam pompaya yansıdı. İki günde motorine gelen toplam zam 2,15 TL'yi buldu ve motorin litresi 66 TL eşiğini aştı. Halk TV'nin aktardığına göre benzine de 76 kuruşluk yeni zam bekleniyor. Türkiye Gazetesi analistleri, Hürmüz Boğazı'nın tamamen kapanmamasının petroldeki yükselişi şimdilik sınırlı tuttuğunu, ancak risk priminin yüksek kaldığını belirtti.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi'nin (EIA) Temmuz 2026 Kısa Dönem Enerji Görünümü Raporu'na göre bu yıl Brent petrolün ortalama varil fiyatının 81,91 dolar seviyesinde olacağı öngörülüyordu. Bu tahmin, 18 Haziran'daki mutabakat zaptının ardından Hürmüz'dan geçen tanker trafiğindeki artışa dayanıyordu. Ancak son saldırılar, bu iyimser senaryoyu sorgulanır hale getirdi. EIA, gelecek yıl için Brent tahminini 64,76 dolara çekmişti.

Müzakere süreci nasıl ilerledi ve nerede tıkandı?

ABD ve İran arasında 28 Şubat 2026'da başlayan savaş, Umman'ın arabuluculuğunda yürütülen dolaylı nükleer müzakereler sonucunda 14 Haziran'da imzalanan 14 maddelik mutabakat zaptıyla geçici bir ateşkese dönüşmüştü. Anlaşma her cephede tüm çatışmalara son verilmesini öngörüyor, İran'ın asla nükleer silaha sahip olmayacağını belirtiyor ve İran'ın yeniden yapılanması için 300 milyar dolarlık bir fon ayrılmasını içeriyordu.

Ancak süreç hızla tıkandı. 21 Haziran'da İsviçre'de yapılması planlanan görüşmeler; İsrail'in Lübnan saldırılarını sürdürmesi, ABD'nin İran'ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmaması ve boğaz yönetimindeki uyuşmazlıklar nedeniyle gerçekleşmedi. Taraflar 1 Temmuz'da Doha'da Katarlı yetkililerle ayrı ayrı görüştü, ancak Bloomberg HT'nin aktardığına göre bu görüşmelerden kalıcı bir barış çıkmadı.

27-28 Haziran'da ABD, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki adımlarını gerekçe göstererek İran'daki bazı hedefleri vurmuştu. 6-7 Temmuz'daki tanker saldırıları ve ABD misillemesi ise süreci yeni bir kriz noktasına taşıdı. Reuters, ilk anlaşmanın Hürmüz'ün yeniden açılması ve küresel petrol ile LNG ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bu hattaki trafiğin normale dönmesi üzerine kurulduğunu hatırlattı.

Bianet'in değerlendirmesine göre, İran'ın boğaz üzerindeki denetimini ve gemilerden ücret alma iddiasını ısrarla sürdürdüğü, ABD'nin ise buna kesin biçimde karşı çıktığı koşullarda, son saldırılar nihai barış anlaşmasını teknik bir müzakere konusu olmaktan çıkarıp yeniden karşılıklı askeri baskı çığırı açıyor. 60 günlük takvim resmen askıya alınmasa da, görüşmelerin siyasi zemininin ciddi biçimde yıprandığı görülüyor.

NATO Ankara Zirvesi'nde İran gündemi neydi?

Hürmüz krizi, 7-8 Temmuz'da Ankara'da düzenlenen 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nin gölgesinde kaldı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı görüşmede İran meselesini masaya getirdi. Bir gazetecinin İran savaşının sona erdirilmesi çabalarına ilişkin sorusunu yanıtlayan Erdoğan, müzakere sürecinin devam ettiğini ancak nihai anlaşmaya varılamadığını belirtti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan: İran-Amerika ilişkilerini nasıl bir düzleme kavuştururuz onun gayreti içerisindeyiz. Bu süreçte yine aynı şekilde diplomasi ve müzakere mesajımızı veriyoruz.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, ABD'nin İran'a yönelik son saldırılarıyla ilgili bir soruya açık destek verdi. Rutte, bence bu kesinlikle gerekliydi diyerek, ateşkes yürürlükteyken İran'ın esasen bu ateşkesi ihlal ettiğini ve gemilere yönelik saldırılarda neler yaşandığını gördüklerini ifade etti. Rutte ayrıca Hürmüz Boğazı'nın yeniden tamamen açık olması stratejik açıdan son derece önemli olduğunu vurguladı.

A Haber'in aktardığına göre, Erdoğan-Trump görüşmesinin gündeminde ABD-İran Savaşı sonrası kalıcı barış müzakereleri, F-35 programına dönüş, CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, 100 milyar dolarlık ticaret hedefi ve KAAN savaş uçağının motor projesi yer aldı. Trump, Erdoğan ile kimyalarının çok iyi olduğunu belirterek bugün ticaret, savunma, İran ve birçok konuyu görüşeceklerini söyledi.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Türkiye'ye F-35 satışının Orta Doğu'da güç dengesini yok edeceği yönündeki açıklaması ise zirvenin另一个 tartışma konusu oldu. BBC Türkçe'nin aktardığına göre Netanyahu, Türkiye'nin agresif emelleri olduğunu düşündüğünü söyledi. Bu açıklama, Hürmüz krizinin Türkiye'nin bölgesel rolünü nasıl etkilediği tartışmasını da beraberinde getirdi.

Bölgesel ve küresel tepkiler ne oldu?

Hürmüz Boğazı'ndaki tanker saldırıları, sadece ABD ve İran'ı değil, tüm Körfez ülkelerini ve küresel enerji tüketicilerini doğrudan etkiledi. Katar ve Suudi Arabistan, kendi bandıralarındaki tankerlerin vurulmasını uluslararası hukukun ağır ihlali olarak nitelendirerek İran'ı suçladı. Katar, İran'dan bölgesel güvenliği baltalayan tüm uygulamalara derhal son vermesini talep etti.

Almanya Dışişleri Bakanı'nın Hürmüz Boğazı hakkındaki açıklamaları İran tarafından utanç verici olarak nitelendirildi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Almanya'nın boğaz statüsüne ilişkin yorumlarını reddederek, boğaza kıyısı olmayan ülkelerin bu konuda söylem geliştirmesinin hukuki dayanaktan yoksun olduğunu savundu.

Rusya kaynakları gelişmeyi ihtiyatlı bir dille aktardı. TASS, haberinde ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın açıklamasını öne çıkardı, ancak Moskova'dan yeni bir resmi kınama ya da ayrıntılı diplomatik tepki gelmedi. Rusya'nın temkinli duruşu, İran ile stratejik ilişkilerini koruma çabasıyla ABD ile yeni bir çatışma hattı açmaktan kaçınma dengesini yansıtıyor.

Lipow Oil Associates Başkanı Andy Lipow, riskin sürdüğünün açık olduğunu belirterek şirketlerin Hürmüz Boğazı üzerinden petrol tankeri kiralamanın buna değip değmeyeceğini yeniden değerlendirmek zorunda kalacağını söyledi. Saxo Bank analisti Ole Hansen ise piyasadaki ana gündemin Hürmüz Boğazı'nda bir gemiye ateş açıldığına ilişkin haberler olduğunu belirtti. Nakliye şirketlerinin temkinli duruşu, İran'ın açıkladığı güvenli geçiş rotasının uluslararası kabul görüp görmemesine bağlı olarak ihracatın tam kapasiteye dönmesini yavaşlatıyor.

Bundan sonra ne olacak?

60 günlük müzakere takvimi, 14 Haziran'da başlamış olsa da fiilen ilerleyemiyor. İran'ın 13. maddeye dayanarak müzakereleri dondurma tehdidi ve ABD'nin petrol lisansını 17 Temmuz'a çekmesi, sürecin en geç o tarihte yeni bir kırılma noktasına ulaşacağını gösteriyor. Eğer taraflar yeni bir arabuluculuk turunda anlaşamazsa, 17 Temmuz sonrası İran petrolü tam yaptırım kapsamına girecek ve petrol fiyatlarında yeni bir yükseliş dalgası yaşanabilir.

Erdoğan'ın Trump ile görüşmesinde vurguladığı diplomasi ve müzakere mesajı, Türkiye'nin bölgesel arabuluculuk rolünü sürdürme çabasını gösteriyor. Ancak ABD'nin askeri baskı stratejisi ve İran'ın boğaz yönetimi konusundaki ısrarı, diplomatik çözümün önündeki iki ana engel olarak duruyor. Umman'ın boğazın ortak yönetimi konusunda oynayabileceği rol, müzakerelerin yeniden başlaması için potansiyel bir çıkış yolu olarak görülüyor.

Türkiye için doğrudan etkisi enerji maliyetleri üzerinden gelecek. Türkiye, enerjide dışa bağımlı bir ülke olarak petrol fiyatlarındaki her dalgalanmadan doğrudan etkileniyor. Brent petrolün 76 doları aşması, akaryakıt zamlarının yanı sıra ulaşım, lojistik ve gıda fiyatlarına da yansıyarak enflasyon baskısını artırma potansiyeli taşıyor. Goldman Sachs'ın cari açık uyarısı ve Fitch'in Türk finans sektörü görünümünü kötüleştirmesiyle birleştiğinde, Hürmüz krizinin Türkiye ekonomisi üzerindeki etkisi çok boyutlu olabilecek.

Sık Sorulan Sorular

Hürmüz Boğazı neden bu kadar önemli?

Hürmüz Boğazı, dünyada petrol ve doğalgaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir enerji hattıdır. Basra Körfezi üreticilerinin petrol ihracatının büyük bölümü bu boğazdan geçer; boğazın kapanması veya trafiğinin yavaşlaması küresel enerji arzını doğrudan etkiler.

ABD-İran ateşkesi ne zaman imzalandı?

ABD ve İran, 14 Haziran 2026'da Pakistan arabuluculuğunda 14 maddelik bir mutabakat zaptı imzaladı. Anlaşma tüm çatışmalara son verilmesini, İran'ın nükleer silaha sahip olmamasını ve 60 günlük müzakere sürecini öngörüyordu. Ancak 21 Haziran'daki İsviçre görüşmeleri sonuçsuz kaldı.

Petrol fiyatları ne kadar arttı?

Brent petrolün varil fiyatı, Hürmüz saldırıları sonrası 70,15 dolardan 76,60 dolara yükseldi; bu yaklaşık yüzde 9'luk bir artış. ABD'nin İran petrol satış lisansını iptal etmesi de fiyat baskısını artırdı. EIA'nın 2026 tahmini 81,91 dolar seviyesindeydi.

Türkiye'ye etkisi ne oldu?

Türkiye'de motorinin litre fiyatına 7-8 Temmuz'da toplam 2,15 TL zam geldi ve motorin 66 TL eşiğini aştı. Benzine de 76 kuruş zam bekleniyor. Türkiye enerjide dışa bağımlı olduğundan petrol fiyatlarındaki artış akaryakıt, ulaşım ve gıda fiyatlarına doğrudan yansıyor.