ABD-İran Ateşkesi Çöktü: Trump NATO'da Saldırı Emri Verdi, Hürmüz'de Trafik Durdu

Karar gazetesinin aktardığına göre, Trump'ın başkente iner inmez İran savaşını övünerek anlatması ve aynı saatlerde Tahran'a bombalama emri vermesi, NATO Zirvesi'nde şov yapmak için ateşkesi bitirdi yorumuyla karşılandı. Trump, Çukurambar'daki otelinden Ortadoğu'daki Amerikan birliklerine İran'ı vur emri verirken, zirve toplantılarının yapıldığı Beştepe yerleşkesinde de saldırı tehditlerini sürdürdü.

Sözcü gazetesi, Trump'ın canlı yayında ateşkesin bittiğini söylemesi üzerine çatışmaların devam edip etmeyeceğini soran gazeteciye çok kötü davranıyorlar, dün gece onları sert vurduk, bu gece yine sert vuracağız yanıtını verdiğini aktardı. Bu açıklamalar, NATO Zirvesi'nin diplomatik gündemini gölgede bırakarak Orta Doğu'da yeni bir savaş dalgasının başladığı sinyalini verdi.

ABD İran'a ne kadar sert vurdu?

CENTCOM, 7 Temmuz gecesi ilk saldırı dalgasında İran'ın hava savunma sistemleri, komuta-kontrol ağları, kıyı radar istasyonları, gemisavar füze kabiliyetleri ve Devrim Muhafızları Ordusu'na ait 60'tan fazla küçük bot dâhil 80'den fazla hedefi vurduğunu açıkladı. 8 Temmuz gecesi düzenlenen ikinci saldırı dalgasında ise yaklaşık 90 askeri hedef daha hedef alındı; bu turda hava savunma sistemleri, kıyı gözetleme unsurları, füze ve İHA depolama tesisleri ile kıyı şeridindeki askeri lojistik altyapısı vuruldu.

İki gecede toplam 170'ten fazla askeri hedefin vurulduğu operasyonlarda, ABD'li yetkililer bunun küçük bir saldırı olmadığını vurguladı. Operasyonların savaş uçakları ve bir veya daha fazla uçak gemisinden gerçekleştirildiği belirtildi. İran resmi haber ajansı IRNA, Buşehr ve Bender Abbas kentlerinin hedef alındığını ve 8 İran askerinin hayatını kaybettiğini duyurdu. Devrim Muhafızları Donanması 3. Bölge Komutanlığı, Mahşehr Üçüncü Deniz Bölgesi'ne yapılan saldırıda Devrim Muhafızı Muhammed Rıza Hazini'nin şehit düştüğünü açıkladı.

BBC Türkçe'nin aktardığına göre, İran medyası ülkenin güney kıyıları boyunca patlamalar duyulduğunu ve Körfez'de İran kontrolündeki adaların vurulduğunu bildirdi. İran devlet televizyonu, statüsü tartışmalı Ebu Musa Adası'nın da vurulduğunu duyurdu. İran Dışişleri Bakanlığı, demiryolu köprüleri dâhil sivil altyapının hedef alındığını belirterek ABD saldırılarını ağır bir savaş suçu olarak nitelendirdi. İran medyası ayrıca ABD'yi Buşehr nükleer santralinin yakınını vurmakla suçladı.

İran nasıl misilleme yaptı?

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD'nin gece saatlerinde ülkenin güneyine yönelik saldırılarına karşılık olarak Kuveyt ve Bahreyn'deki ABD askeri tesislerini hedef aldı. Fars Haber Ajansı'nın yayımladığı yazılı açıklamada, Devrim Muhafızları'nın Deniz Kuvvetleri ile Havacılık ve Uzay Kuvvetlerinin ortak operasyonu kapsamında Bahreyn'deki Selman Limanı ve ABD Beşinci Filo karargahı ile Kuveyt'teki Ali el-Salem Hava Üssü dâhil 85 askeri tesisin vurulduğu belirtildi. Operasyon sırasında bir MQ-9 tipi insansız hava aracının da düşürüldüğü kaydedildi.

Bahreyn İçişleri Bakanlığı, hava saldırısı sirenleri çaldığını ve vatandaşların en yakın güvenli yere gitmeleri gerektiğini duyurdu. Kuveyt Ordusu, hava savunma sistemlerinin düşmanca füze ve İHA saldırılarına karşı anlık olarak müdahale ettiğini açıkladı. Ürdün ordusu da hava savunma sistemlerinin İran'dan fırlatılan sekiz füzeyi önleyip düşürdüğünü bildirdi. Katar, tüm vatandaşları için güvenlik uyarısı yayımladı ve İran'ın Doha Büyükelçiliği'ne ikinci katip düzeyinde bir yetkili çağırarak Katar'a ait Al Rekayyat gemisine yönelik saldırıyı protesto etti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Trump'ın açıklamaları sonrası Kabalığa kabalıkla karşılık vermeyiz; eylemle karşılık veririz. Hem de korkusuzca ve büyük bir cesaretle dedi. İran devlet medyası, Tahran yönetiminin ABD'ye Hürmüz Boğazı'nı kapatarak ve aldığı her darbe için en az iki hedefi vurarak karşılık vereceğini bildirdi. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise ABD zorbalık yapmanın ve verilen sözleri tutmamanın artık bedelsiz olmadığını hâlâ öğrenemedi ifadelerini kullandı.

CENTCOM açıklamasında: ABD Merkez Komutanlığı güçleri, uluslararası deniz yolunda sivil mürettebatı taşıyan ticari gemileri hedef alıp saldırdığı için İran'a ağır bedeller ödetmek amacıyla bir dizi güçlü hava saldırısı başlattı. İran'ın sergilediği saldırganlık yersiz, tehlikeli ve ateşkesin açık bir ihlalidir.

Hürmüz Boğazı'ndaki durum ne?

NTV'nin aktardığına göre, dünyanın en kritik ham petrol geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği, ABD ile İran arasındaki ateşkesin çökme noktasına gelmesi ve tırmanan askeri gerilim nedeniyle bugün itibarıyla durma noktasına geldi. Sigorta sektöründen gelen bilgilere göre, İran'ın gemilere yönelik saldırılarını yeniden başlatmasının ardından bazı savaş riski sigortacıları, denizcilik şirketlerine Hürmüz Boğazı geçişlerini geçici olarak durdurmaları yönünde tavsiyelerde bulundu.

Gözlemciler, çatışmaların yeniden başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi sayısında çarpıcı bir düşüş yaşandığını belirtiyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, İran makamlarıyla koordine edilmeyen güzergahları kullanan gemiler kendilerini riske atar uyarısında bulundu. İran devlet televizyonu IRIB ise ABD Donanması desteğiyle Umman rotasından geçmeye çalışan bir Katar petrol tankerinin İran güçlerinden gelen tekrarlanan uyarıları dikkate almadığı için hedef alındığını iddia etti.

NATO Ankara Zirvesi sonuç bildirgesinde, Hürmüz Boğazı'nda deniz seyrüsefer serbestisine saygı gösterilmesi çağrısında bulunuldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Hürmüz Boğazı'nın mayınlardan temizlenmesi için gerekli katkıyı vermeye hazır olduklarını ifade etti. Ancak sahadaki askeri gerçekler, diplomatik çağrıların yetersiz kaldığını gösteriyor. Boğazın kapatılması halinde dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'si etkilenecek.

ABD-İran ateşkesi ne zaman imzalanmıştı?

ABD ve İran arasında 15 Haziran 2026'da geçici bir mutabakat zaptı imzalanmıştı. Bu anlaşma, Haziran başında başlayan 2026 İran Savaşı sonrası taraflar arasında varılan ilk diplomatik çerçeveydi. Anlaşma kapsamında İran'ın nükleer programına ilişkin kısıtlamalar ve Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer güvenliği garanti altına alınmıştı. ABD, anlaşmanın tamamen faaliyetlere dayalı olduğunu ve İran'ın ancak iyi davranış sergilediği takdirde fayda sağlayacağını vurgulamıştı.

Ancak anlaşma imzalandıktan kısa süre sonra gerilim yeniden tırmandı. İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilere yönelik saldırıları, ABD'nin İran petrolüne yönelik yaptırımları geri getirmesi ve İsrail'in Lübnan'daki askeri eylemlerini sürdürmesi, mutabakatın temelini sarstı. İran Dışişleri Bakanlığı, ABD'nin bu eylemlerinin 14 Haziran'da varılan mutabakat zaptının açık ihlali olduğunu belirtti.

İran'dan gelen tepkiler neler?

İran Dini Lideri Mücteba Hamaney'in Başdanışmanı Ali Ekber Velayeti, Trump'ın tehdidine yanıt olarak maceracı girişimlere derhal karşılık verileceğini belirtti. Velayeti, Trump'ı mutabakatı bozmakla suçlayarak yaşanan gerilimin tek sorumlusu olarak nitelendirdi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Umman ve Türkiye'deki mevkidaşlarıyla telefonda görüştüğünü, tüm tarafların gerginliğin tırmanmasını engelleme ve diplomasi çağrısı yaptığını söyledi.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD'nin saldırılarını büyük mutabakat zaptı ihlalleri olarak nitelendirerek zorbalık ve gasp dönemi sona erdi, bu hiçbir yere varmaz, biz boyun eğmeyiz ifadelerini kullandı. Kalibaf, ABD ihlalleri arasında devam eden saldırı tehditleri, petrol yaptırımlarının yeniden uygulanması, güney İran'a saldırılar ve İsrail'in Lübnan'daki askeri eylemlerine devam etmesini sıraladı. Hürmüz Boğazı Amerikan tehditleriyle değil, yalnızca İran'ın düzenlemeleriyle açılır değerlendirmesinde bulundu.

Tahran'dan NATO bildirisine de yanıt geldi. İran, NATO'nun Ankara Zirvesi sonuç bildirgesinde İran'ın nükleer silah edinmemesi gerektiği vurgusuna tepki göstererek İran'a ders vermesi kabul edilemez mesajını verdi. İran Dışişleri Bakanlığı, ABD ve İsrail saldırganlığının geçici ateşkes anlaşmasını geçersiz hale getirdiğini ve İran'ın çıkarlarını ve ulusal güvenliğini korumak için gerekli gördüğü her türlü önlemi alacağını kaydetti.

İran Meclis Başkanı Kalibaf: ABD tarafından büyük mutabakat zaptı ihlalleri. Zorbalık ve gasp dönemi sona erdi. Bu hiçbir yere varmaz. Biz boyun eğmeyiz. Hürmüz Boğazı Amerikan tehditleriyle değil, yalnızca İran'ın düzenlemeleriyle açılır.

Petrol fiyatları ne kadar yükseldi?

Hürmüz Boğazı'ndaki trafiğin hızlanmasıyla birlikte savaş öncesi seviyelerine gerileyen petrol fiyatları, Trump'ın ateşkes bitti açıklamaları ve Orta Doğu'da karşılıklı askeri hamleler sonrası yeniden tırmandı. Brent petrol, yüzde 8'i aşan yükselişle 80,45 dolara ulaştı. WTI vadeli petrol kontratı ise 74,34 dolara çıktı. Petrol piyasasındaki yükseliş, Hürmüz Boğazı üzerinden sevkiyatın aksayabileceği endişesiyle güç kazandı.

ABD Hazine Bakanlığı'nın İran petrolünün satışına izin veren genel lisansı iptal etmesi de fiyat artışını tetikleyen faktörler arasında yer aldı. İptal edilen lisans kapsamında daha önce izin verilen İran petrol işlemleri için 17 Temmuz'a kadar geçiş süreci tanındı. Savaş başladığından beri ülkeler arz açığını kapatmak için mevcut stoklarını eritiyor; Amerikan Petrol Enstitüsü verileri ABD ham petrol stoklarının geçen hafta yeniden azaldığını gösteriyor.

Yükselen petrol fiyatlarının enflasyon baskısını artırabileceği ve faizlerin yüksek kalabileceği beklentisi, para politikalarına ilişkin beklentileri de değiştirdi. Saldırıların ardından piyasa fiyatlamalarında ABD Merkez Bankası'nın (Fed) eylül ayında faiz artışı yapabileceği ihtimalleri yüzde 77'ye yükseldi. Güvenli liman talebiyle spot altın ons fiyatı 4.066 dolar seviyelerinde tutunurken, analistler jeopolitik gerilimin altına destek verdiğini ancak faiz beklentilerinin fiyatları baskıladığını belirtiyor.

Erdoğan ve NATO ne dedi?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, NATO Zirvesi kapanışında İran krizine değinerek İran krizinin çözüm yoluna girmesinde sabotaj teşebbüslerine rağmen dostum Sayın Trump'ın sergilediği kararlı tutumu takdirle karşılıyorum ifadesini kullandı. Erdoğan, diplomatik çabalara ilaveten Hürmüz Boğazı'nın mayınlardan temizlenmesi için gerekli katkıyı vermeye hazır olduklarını söyledi. Orta Doğu'da kalıcı barışın anahtarının iki devletli çözüm olduğunun altını çizen Erdoğan, Gazze ve Lübnan'da sükunetin sağlanması için hepimize görev düştüğünü belirtti.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Ankara Zirvesi'nin son derece başarılı geçtiğini belirterek Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın mükemmel ev sahipliği yaptığını söyledi. Rutte, İran'ın nükleer silah edinmemesi gerektiğini belirterek NATO'nun bölgedeki gelişmeleri yakından izlediğini vurguladı. Trump'ın müttefikleri daha fazla sorumluluk üstlenmeye teşvik ettiğini belirten Rutte, bu süreçte Trump'ın liderliğinin belirleyici olduğunu ifade etti.

Ancak Trump, NATO'ya da sert eleştiriler yönelttü. İspanya'yı korkunç bir NATO müttefiki olarak nitelendiren Trump, İspanya ile bir daha ticaret yapmayacağını söyledi. NATO'nun İran savaşında ABD'ye yardım etmek konusunda isteksiz olduğunu belirten Trump, Almanya, Fransa, İngiltere ve İtalya ile görüştüğünü ancak yeterli destek alamadığını ifade etti. Grönland'ı almak istediğini bir kez daha yineleyen Trump, NATO'dan memnun olmadığını da dile getirdi. Trump, Türkiye'nin F-35 savaş uçaklarını alacağını açıklarken Erdoğan'ı çok sevdiğini ve İsrail Başbakanı Netanyahu'yu da sevdiğini belirtti.

Sık Sorulan Sorular

ABD-İran ateşkesi ne zaman bitti?

ABD Başkanı Donald Trump, 8 Temmuz 2026'da Ankara'daki NATO Zirvesi'nde İran ile ateşkesin bittiğini tek taraflı olarak ilan etti. Ateşkes, 15 Haziran'da imzalanan geçici mutabakat zaptıyla başlamıştı ve yaklaşık üç hafta sürdü. Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemilere saldırmasını gerekçe gösterdi.

Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiği durdu mu?

Evet, ABD-İran arasındaki karşılıklı saldırılar sonrası Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi sayısında çarpıcı bir düşüş yaşandı. Bazı savaş riski sigortacıları, denizcilik şirketlerine geçişleri geçici olarak durdurmaları yönünde tavsiyede bulundu. Boğazdan günlük 20 milyon varil petrol geçişi yapılmaktaydı.

Petrol fiyatları ne kadar arttı?

Brent petrolün varil fiyatı, Trump'ın ateşkes bitti açıklaması ve karşılıklı askeri saldırılar sonrası yüzde 8'i aşan yükselişle 80,45 dolara ulaştı. WTI ham petrol 74,34 dolara çıktı. ABD'nin İran petrol lisansını iptal etmesi de fiyat artışını tetikledi. Analistler, Hürmüz Boğazı'nın kapanması halinde fiyatların daha da yükselebileceğini öngörüyor.

İran ABD'ye nasıl karşılık verdi?

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD saldırılarına karşılık olarak Kuveyt'teki Ali el-Salem Hava Üssü ve Bahreyn'deki Selman Limanı ile ABD Beşinci Filo karargahı dâhil 85 askeri tesisi füze ve İHA'larla vurdu. Operasyonda bir MQ-9 tipi ABD insansız hava aracı da düşürüldü. Ürdün, İran'dan fırlatılan sekiz füzeyi düşürdüğünü açıkladı.