DOA Depozito Sistemi İlk Haftada Rekor Kırdı, Fırsatçılara Ceza Yağdı

İade işlemleri DOA mobil uygulaması üzerinden yürütülüyor. Vatandaşlar biriktirdikleri tutarı banka hesaplarına havale edebiliyor, ATM'lerden nakit olarak çekebiliyor veya anlaşmalı iş yerlerindeki alışverişlerinde kullanabiliyor. Günlük iade limiti 200 ambalaj olarak belirlendi, bu da aylık 6.000 TL'ye kadar geri ödeme anlamına geliyor.

Sistemin temel amacı, her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının geri dönüşüm zincirine dahil edilmesi ve ekonomiye yıllık 30 milyar TL katkı sağlanması. Ayrıca yerel yönetimlerin atık bertaraf maliyetinin düşürülmesi, düzenli depolama sahalarında alandan tasarruf edilmesi ve ham madde yerine geri dönüşüm malzemesi kullanılarak emisyondan tasarruf sağlanması hedefleniyor.

İlk haftada kaç şişe toplandı? DOA verileri

DOA sistemi, uygulamaya geçtiği ilk günden itibaren vatandaşlardan yoğun ilgi gördü. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'un açıkladığı verilere göre, 1 Temmuz'da sisteme kayıt olan kullanıcı sayısı 649 bin 244'e ulaştı ve tek gün içinde 1 milyon 547 bin 850 ambalaj geri dönüşüme kazandırıldı.

İkinci gün sonunda kullanıcı sayısı 1 milyon 21 bin 795'e, toplanan ambalaj adedi ise 4 milyon 475 bin 574'e yükseldi. Beşinci gün sonunda ise 7 milyon 600 bin ambalaj toplandı ve kayıtlı kullanıcı sayısı 1,3 milyonu aştı. DOA web sitesinde yer alan güncel verilere göre ise iade edilen ambalaj sayısı 19 milyon 792 bini geçti.

Bakan Kurum, İstanbul'da Beykoz Belediyesi Tapu Dağıtım Töreni'nde yaptığı açıklamada, sistemin tamamen oturduğunda yıllık 25 milyar ambalaja ulaşacağını ve ekonomiye 30 milyar TL kazanç sağlayacağını belirtti. Bu rakamlar, Türkiye'nin geri dönüşüm altyapısında tarihi bir dönüşüm yaşandığını gösteriyor.

DOA sonrası su fiyatlarına ne kadar zam geldi?

DOA sisteminin devreye girmesiyle birlikte bazı içecek ve su markaları, yasal zorunluluk olan 1 TL'lik depozito bedelinin çok ötesinde fiyat artışları yaptı. Türkiye Gazetesi'nin haberine göre, firmalar etiketleri 1 ila 5 TL arasında artırırken, bazı markalarda 10 TL'ye varan artışlar büyük tepkiye yol açtı.

OdaTV'nin aktardığına göre, 4 Temmuz itibarıyla birçok zincir markette etiketler yenilendi. 1,5 litrelik pet şişe su 11,50 TL'den 13 TL'ye çıkarken, günlük tüketimde en çok tercih edilen 0,5 litrelik pet şişe su 5,25 TL'den 7,25 TL'ye yükseldi. Öte yandan, DOA sistemi kapsamında bulunmayan 5 litrelik damacana tipi pet su ürünlerinde herhangi bir fiyat değişikliğine gidilmedi.

Bir vatandaşın sosyal medyada paylaştığı gönderi dikkat çekti: Daha önce 5,75 TL'ye satın aldığı suyun ertesi gün 7,25 TL'ye yükseldiğini belirterek, depozito iade sistemi sonrası firmaların ürünlere zam yaptığını öne sürdü. Sosyal medyada binlerce kullanıcı, fiyat artışlarının depozito uygulamasıyla açıklanamayacağını savundu.

Türkiye Gazetesi'nin haberinde dikkat çekilen bir diğer nokta ise firmaların önceki fiyat politikasıydı. Geçen ay Orta Doğu'daki savaş gerilimi ve Hürmüz krizi tırmandığında, şirketler artan petrol fiyatlarını gerekçe göstererek su fiyatlarına zam yapmıştı. Ancak petrol fiyatları geri çekildiğinde hiçbir marka indirime gitmemişti. Şimdi de DOA sistemi yeni bir zam kalkanı olarak kullanılıyor.

Hangi illerde DOA makine sorunu yaşandı?

DOA sistemi, ilk haftasında sadece fiyat tartışmalarıyla değil, teknik altyapı sorunlarıyla da gündeme geldi. Türkiye'nin çeşitli illerinde iade makinelerinin arızalanması, kapasitelerinin dolması ve sayılarının yetersiz olması vatandaşları mağdur etti.

Trabzon'da özellikle Araklı ve Kaşüstü'nde bulunan makinelerin çalışmadığı bildirildi. Vatandaşlar, geri dönüşüm için şişelerini getirdiklerini ancak makinenin çalışmadığını belirterek, sistemin amacına ulaşabilmesi için makinelerin kısa sürede onarılması gerektiğini ifade etti. Benzer şekilde Kastamonu'da il genelinde bulunan üç depozito iade makinesi gün boyu hizmet veremedi ve vatandaşlar saatlerce sıra bekledi.

Karaman'da depozito makineleri daha ilk günden sustu. Erzincan'da ise DOA projesi kapsamında kurulan iade noktalarının büyük bir kısmı henüz aktif değil, bu nedenle vatandaşlar geri dönüşüm işlemlerine başlayamadı. Düzce'de vatandaşlar uygulamanın güzel olduğunu belirtirken, makine sayısının yetersizliğini, yoğunluk nedeniyle uzun bekleme sürelerini ve teknik arızalara zamanında müdahale edilmemesini şikayet etti.

Kocaeli'nin Derince ilçesinde ise A101 mağazası önüne yerleştirilen DOA geri dönüşüm otomatının dolması nedeniyle vatandaşlar atıklarını teslim edemedi. Hafta içi çalıştıkları için geri dönüşüm otomatlarını çoğunlukla hafta sonu kullanabildiklerini belirten vatandaşlar, makinelerin düzenli boşaltılmasını talep etti. Bu sorunlar, sistemin başarısı için altyapının eksiksiz çalışmasının ne kadar kritik olduğunu ortaya koyuyor.

Ticaret Bakanlığı denetimleri ne durumda?

DOA sistemi sonrası ambalajlı içeceklerde yaşanan fiyat artışları üzerine Ticaret Bakanlığı harekete geçti. Bakanlık, ambalajlı su başta olmak üzere içecek ürünlerinde üretici, tedarikçi ve perakende satış noktalarına yönelik 81 ilde denetim başlattığını açıkladı.

Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, maliyet artışını aşarak tüketiciyi mağdur eden her türlü fiyat artışının haksız fiyat kapsamında değerlendirileceği ve gerekli idari yaptırımların kararlılıkla uygulanacağı belirtildi. Bakanlık yetkilileri, çevre politikaları kapsamında uygulamaya alınan depozito sisteminin tüketici aleyhine fırsata dönüştürülmesine izin verilmeyeceğini vurguladı.

TGRT Haber'in aktardığına göre, İstanbul Kağıthane'de yapılan kontrollerde fahiş fiyat artışı yapan işletmeler hakkında tutanak tutularak idari işlem başlatıldı. Denetimlerde ambalajlı ürünlerde depozito katılım payı üzerinden fahiş fiyat farkı uygulayan işletmelere ceza yağdı. Denetimlerin 81 ilde devam edeceği kaydedildi.

İstanbul Ticaret İl Müdürü İsmail Menteşe, denetimler sırasında yaptığı açıklamada, Türkiye Çevre Ajansı'nın plastik, cam ve su ürünlerine yönelik hacmine bakılmaksızın 1 Temmuz tarihinden itibaren 1,5 TL alım yaptığını belirtti. Bu açıklama, iade bedelinin 1 TL olmasına rağmen bazı noktalarda 1,5 TL olarak işlem gördüğünü gösteriyor, bu da fiyat karmaşasını daha da artırıyor.

Tüketici örgütleri ve uzmanlar ne diyor?

Tüketici Konfederasyonu Başkanı Aydın Ağaoğlu, su markalarının DOA sistemini zam gerekçesi yapmasına sert tepki gösterdi. Bu durumun apaçık bir fırsatçılık olduğunu vurgulayan Ağaoğlu, Türkiye Gazetesi'ne yaptığı açıklamada firmaların yılbaşından bu yana pilot uygulamalarla DOA sürecinde olduğunu, yani şu an üzerlerine binen ekstra bir maliyet söz konusu olmadığını belirtti.

Ağaoğlu, bu durumun apaçık bir fırsatçılık olduğunu vurgulayarak şöyle konuştu: Daha önceden yürürlükte olan ambalaj atıkları yönetmeliği uyarınca işletmeler zaten bir geri kazanım bedelini ödüyordu. Firmalar yılbaşından bu yana pilot uygulamalarla DOA sürecinin içindeydi, yani şu an üzerlerine binen ekstra bir maliyet söz konusu değil.

Ağaoğlu, işletmelerin elini taşın altına koyması gerektiğini belirterek, sistemin ambalajları ekonomiye kazandıracağını, ithalat ihtiyacını azaltacağını, cari açığı düşüreceğini ve istihdamı artıracağını vurguladı. Çevre ve ülke için bu kadar kritik bir projede fırsatçı markaların kazanmaktan vazgeçmesi gerektiğini sözlerine ekledi.

Uzmanlar ise ambalajlı su ve içecek ürünlerinin etiketlerinde veya ambalajlarında fiyatın 1 TL depozito bedeli içerdiğini belirten bir ibarenin zorunlu hale getirilmesini talep ediyor. Böylece vatandaş, ödediği paranın ne kadarının geri alabileceği emanet tutar olduğunu, ne kadarının markanın kendi yaptığı zamdan kaynaklandığını şeffaf bir şekilde görebilecek. Sektör kaynaklarından alınan bilgilere göre, üretici firmalar DOA logolu cam şişe maliyetlerini gerekçe göstererek maden suyu ve soda ürünlerine de yeni zam hazırlığı yapıyor.

DOA sistemi Avrupa'da nasıl uygulanıyor?

Depozito iade sistemleri Avrupa'da on yıllardır uygulanıyor. Almanya, İsveç, Norveç ve Danimarka gibi ülkelerde sistem uzun süredir başarılı şekilde işliyor. Almanya'da 2003'ten beri uygulanan sistemde her pet şişe için 25 sent (yaklaşık 9 TL) depozito alınıyor ve geri dönüşüm oranı yüzde 98'in üzerinde.

Avrupa genelinde her marketin yanında bir ek bölüm veya bina bulunuyor, oradan iade işlemi yapılıyor. Vatandaşlar boş şişeleri otomatik makinelere atarak depozito bedelini geri alıyor. Sistem, hem çevre koruma hem de ekonomik verimlilik açısından olumlu sonuçlar sağlıyor.

Türkiye'nin sistemi ile Avrupa arasındaki en belirgin fark, altyapı hazırlığında yaşanıyor. Avrupa'da sistem yıllar içinde kademeli olarak yaygınlaştırıldı ve iade noktaları her markette standart hale getirildi. Türkiye'de ise sistem 1 Temmuz'da bir anda 81 ilde devreye alındı, bu da teknik aksaklıklara yol açtı.

Avrupa'da depozito bedelleri de Türkiye'den daha yüksek. Almanya'da 25 sent, Norveç'te 2-3 kron (yaklaşık 6-10 TL) olan bedel, tüketicileri iade etmeye daha güçlü şekilde teşvik ediyor. Türkiye'deki 1 TL'lik bedel ise bazı uzmanlar tarafından iade motivasyonu için yeterli olmayabileceği yönünde eleştiriliyor. Ancak ilk hafta verileri, Türk vatandaşların sisteme yoğun ilgi gösterdiğini ortaya koyuyor.

Bundan sonra ne olacak? Sistem ne zaman oturacak?

DOA sisteminin ilk haftasında yaşanan sorunlar, uzun vadede çözülebilir nitelikte görünüyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, arızalı makinelerin onarımı ve iade noktalarının artırılması için çalışmalar yürütüyor. Sisteme gösterilen yoğun ilgi, vatandaşların geri dönüşüm konusundaki duyarlılığını ve 1 TL'lik teşvikin etkili olduğunu gösteriyor.

Fiyat fırsatçılığı konusunda ise Ticaret Bakanlığı'nın denetimleri sürüyor. Bakanlık, maliyet artışını aşan fiyat artışlarını haksız fiyat olarak sınıflandırarak idari yaptırım uyguluyor. Ancak uzmanlar, kalıcı çözüm için etiket şeffaflığının zorunlu hale getirilmesi gerektiğini vurguluyor. Depozito bedelinin fiyat içinde net olarak gösterilmesi, fırsatçılığı engellemenin en etkili yolu olarak görülüyor.

Sistemin kapsamı da zamanla genişlemesi bekleniyor. Şu anda sadece içecek ambalajlarını kapsayan DOA, ileride diğer ürün gruplarını da içine alabilir. Sektör kaynakları, maden suyu ve soda ürünlerine de zammın sıçramasını beklediklerini belirtiyor. Bu durum, denetim mekanizmalarının sürekli aktif kalması gerektiğini gösteriyor.

Yıllık 25 milyar ambalaj hedefine ulaşmak için sistemin günlük ortalama 68 milyon ambalaj toplaması gerekiyor. Şu anki günlük ortalama 3-4 milyon seviyesi, hedefe ulaşmak için uzun bir yol olduğunu gösteriyor. Ancak sistemin henüz ilk haftasında olduğu ve altyapı sorunları çözüldükçe kapasitenin artacağı düşünülürse, hedefe ulaşmak zaman alacak ama imkansız görünmüyor.

Sık Sorulan Sorular

DOA depozito sistemi nedir?

DOA (Depozitosu Olan Ambalajlar), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Sıfır Atık projesi kapsamında 1 Temmuz 2026'da 81 ilde devreye aldığı geri dönüşüm sistemidir. Üzerinde DOA logosu bulunan plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını iade eden vatandaşlara her ambalaj için 1 TL ödeme yapılır.

DOA ile şişe iade ederken günde kaç TL alabilirsiniz?

Günlük iade limiti 200 ambalaj olarak belirlendi, bu da günlük 200 TL, aylık ise 6.000 TL'ye kadar geri ödeme anlamına geliyor. Biriktirilen tutar DOA mobil uygulamasındaki dijital cüzdana aktarılıyor ve banka hesabına havale, ATM'den nakit çekme veya anlaşmalı iş yerlerinde alışverişte kullanma seçenekleri sunuluyor.

DOA sonrası su fiyatları neden arttı?

Bazı içecek ve su markaları, yasal zorunluluk olan 1 TL'lik depozito bedelini gerekçe göstererek etiketlere 3 ila 5 TL arasında zam yaptı. Oysa depozito bedeli tüketicinin geri alabileceği bir teminattır ve kalıcı maliyet oluşturmaz. Ticaret Bakanlığı bu artışları haksız fiyat olarak sınıflandırarak 81 ilde denetim başlattı.

DOA makineleri nerede bulunur ve nasıl kullanılır?

DOA iade makineleri zincir marketler, süpermarketler, bakkallar, büfeler ve HOREKA (otel, restoran, kafe) işletmelerinde ile alışveriş merkezlerinde, havalimanlarında ve belediye hizmet alanlarında bulunuyor. Vatandaşlar, DOA logolu ambalajları makineye atıp mobil uygulamayı okutarak iade işlemini tamamlıyor. En yakın iade noktası DOA uygulamasından sorgulanabiliyor.