NATO Ankara Zirvesi Bitti: 50 Milyar Dolarlık Savunma Anlaşması ve CAATSA Kararı

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, zirvenin ardından yaptığı açıklamada, 'Bu ittifakın her zamankinden daha fazla bir arada olduğunu hissettik' dedi. Rutte ayrıca 2027 NATO Zirvesi'nin Arnavutluk'ta gerçekleştirileceğini duyurdu. Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ise savunma harcamalarında yüzde 5 hedefine belirlenen süreden daha erken ulaşacaklarını söyledi ve 'NATO'nun transatlantik kalabilmesi için Avrupalı bir NATO inşa ediyoruz' ifadelerini kullandı.

Bildirgede ayrıca, 2025 Lahey Zirvesi'nde alınan savunma kararlarına atıfta bulunularak, müttefiklerin 2035'e kadar GSYİH'nin yüzde 5'ini savunmaya ayırma taahhüdü teyit edildi. Bu hedefin 3,5 puanlık kısmı temel askeri harcamaları, 1,5 puanlık kısmı ise altyapı ve güvenlikle ilgili harcamaları kapsıyor. 2029'da bir ara değerlendirme yapılması planlanıyor.

Trump'tan CAATSA ve F-35 açıklaması ne demek?

ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Beştepe'deki görüşmesinin ardından basın toplantısında, Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını açıkladı. Trump, 'Yaptırımları iptal edeceğiz. Zamanı geldi. Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz. Ben dostumu yaptırımlarla boğmak istemiyorum' dedi. CAATSA yaptırımları, Türkiye'nin 2019'da Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması üzerine Aralık 2020'de uygulanmaya başlanmıştı.

F-35 savaş uçağı satışı konusunda ise Trump, 'Neden olmasın?' diyerek satışın değerlendirileceğini ifade etti. Erdoğan, '5 uçağın da sözünü aldık. Sayın Trump'ın bize ayrıca sözü var. F-35 konusunda da hayırlı bir karar çıkacağına inanıyorum' dedi. Türkiye, 2019'da S-400 alımı gerekçesiyle F-35 programından çıkarılmış ve teslim edilmesi planlanan uçaklar dondurulmuştu.

Trump ayrıca, KAAN Milli Muharip Uçağı'nda kullanılması planlanan F-110 motorlarının tedariki konusunda da olumlu sinyaller verdi. Erdoğan'ın 'Bu müjdeyi umarım liderler zirvesinde duyuracağız' ifadesine karşılık Trump, 'Türkiye bizden uçak aldı. Eğer bir uçak alındıysa bu motorlara bakmak ve hatta güncellemek bizim sorumluluğumuzdur' dedi. Sözcü'nün aktardığına göre, Trump S-400 konusunda ise 'hiçbir endişem yok' yanıtını verdi.

Ancak ABD Konglesi'nden muhalefet sinyalleri de geldi. Zirve öncesinde altı Cumhuriyetçi ve dört Demokrat üye, Trump'a mektup göndererek F-35'lerin Türkiye'ye satılmasına karşı çıktı. Kongre onayı, satışın önündeki en önemli yasal engel olarak değerlendiriliyor. Yunanistan Başbakanı Kiriakos Miçotakis ise F-35 sorusuna 'İsteyen istediğini yapar. Kimseye, kime ne satacağını söyleyemeyiz' yanıtını verdi.

Savunma harcamaları yüzde 5 hedefi ne durumda?

NATO üyelerinin 2025 Lahey Zirvesi'nde aldığı yüzde 5 savunma harcaması kararı, Ankara Zirvesi'nin merkezî gündem maddesiydi. Karara göre müttefikler, 2035'e kadar GSYİH'lerinin en az yüzde 3,5'unu temel askeri harcamalara, yüzde 1,5'unu ise altyapı ve güvenlikle ilgili harcamalara ayıracak. NATO Genel Sekreteri Rutte, 'Ankara'da ülkelerin bu yüzde 5 hedefine ulaşmak için net, elle tutulur ve güvenilir planlar sunmasını bekliyorum' dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, zirve açılış konuşmasında Türkiye'nin hedefini açıkladı: 'Yüzde 5 hedefine Lahey'de belirlenen 2035 yılından 5 sene önce erişmeyi hedefliyoruz.' Erdoğan, Türkiye'nin 2023 yılından önce savunma harcamalarını GSYİH'nin yüzde 3,5 düzeyine yükseltmek için tedbirler aldığını belirtti. Ayrıca Türkiye'nin savunma sanayinde dünyanın ilk 10 ülkesi arasına girdiğini ve ittifaka tahsis edilen 361 yetenek hedefinin neredeyse tamamını 3 yıl içinde karşılayacaklarını söyledi.

Avrupalı müttefikler ve Kanada, son on yılda savunmaya ek olarak 1,2 trilyon dolar harcama yaptı. 2025'te tüm müttefiklerin savunma bütçeleri GSYİH'nin yüzde 2'sine ulaştı veya bunu aştı. Polonya ve Baltık ülkeleri Rusya tehdidine yakınlıkları nedeniyle en yüksek harcama yapan ülkeler arasında yer alırken, Almanya yüzde 5 hedefine 2030'da ulaşma yol haritasını açıkladı. İspanya ise savunma harcaması konusunda daha temkinli bir tutum sergiledi; Trump, İspanya'yı 'NATO'da berbat bir ortak' ve 'umutsuz vaka' olarak nitelendirdi.

NATO 3.0 vizyonu nedir ve ne anlama geliyor?

Zirvenin kavramsal çerçevesini 'NATO 3.0' vizyonu oluşturdu. Polonya Dışişleri Bakanı Radoslaw Sikorski'nin tanımına göre, NATO 1.0 Sovyet tehdidine odaklanırken, NATO 2.0 Soğuk Savaş sonrası terörle mücadele dönemini temsil ediyordu. NATO 3.0 ise Avrupa'nın konvansiyonel savunmada daha fazla yük taşıyacağı, ABD'nin ise destekleyici bir müttefik olacağı bir yapıyı öngörüyor.

Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, 'Temelde daha güçlü bir NATO içinde, daha güçlü bir Avrupa anlamına gelen NATO 3.0'ı başlatıyoruz' dedi ve zirveyi 'şimdiye kadar düzenlediğimiz en önemli NATO zirvelerinden biri' olarak nitelendirdi. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ise Ankara'yı 'NATO 3.0'ın tanımlandığı zirve' olarak çerçeveledi.

Ancak NATO 3.0 vizyonunun önündeki en büyük zorluk, müttefiklerin tehdit algısındaki farklılık. Forbes'in analizine göre, NATO yüzde 5 harcama hedefinde anlaştı ama hangi savaşa hazırlandıkları konusunda ortak bir tanım yapamadı. Litvanya Rusya'ya, İspanya Kuzey Afrika'ya, Türkiye ise Orta Doğu ve Ege'ye odaklanıyor. Trump yönetimi Rusya'yı 'yönetilebilir' bir tehdit olarak görürken, NATO'nun resmi stratejisi Rusya'yı 'en önemli' tehdit olarak tanımlıyor. Bu farklılık, artan harcamanın ne için kullanılacağı konusunda belirsizlik yaratıyor.

Üst düzey Avrupalı yetkililer, önümüzdeki birkaç yıl boyunca gerçekliğin 'zayıf bir NATO içinde kademeli olarak güçlenen bir Avrupa' olacağını öngörüyor. Rusya'nın 2029 yılına kadar NATO ile bir savaşa hazır hale gelebileceği tahmini, Avrupa üzerindeki askeri hazırlık baskısını artırıyor. ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığına ilişkin altı aylık yeni bir inceleme başlatılması da bu endişeleri besliyor.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte: 'Bugün ve yarın yaşanacaklar gerçekten temel bir dönüşümü ifade ediyor. Biz, Rus tehdidiyle karşı karşıyayız. Rusların Kuzey Kore, Çin ve İran ile çalıştığını biliyoruz, naif olamayız. Birlik olmalıyız ve tam olarak bunu yapıyoruz.'

Erdoğan-Trump görüşmesinde neler konuşuldu?

Cumhurbaşkanı Erdoğan ve ABD Başkanı Trump'ın Beştepe'deki ikili görüşmesi yaklaşık iki saat sürdü. Görüşme öncesi ortak basın toplantısında Trump, Erdoğan ile aralarındaki ilişkiyi 'çok özel' olarak nitelendirdi ve 'NATO beni çok hayal kırıklığına uğrattı. Türkiye olmasaydı belki de katılmayabilirdim ancak dostumdan dolayı katılmam gerektiğine inandım' dedi. Trump, Erdoğan'ı 'çok güçlü bir lider' ve Türkiye'yi 'çok güçlü bir ülke' olarak tanımladı.

İki liderin gündeminde F-35 ve CAATSA'nın yanı sıra İran, Ukrayna, Suriye ve Gazze de vardı. Trump, İran konusunda 'İran ile ateşkes bence bitti. İran ile anlaşmak vakit kaybı' derken, İran'ın nükleer silahlardan arındırılması hedefini yineledi. Erdoğan ise 'Rusya-Ukrayna arasındaki gelişmeleri değerli dostum ile paylaşıp görüşeceğiz' dedi ve Hürmüz Boğazı'nın mayınlardan temizlenmesi için katkı vermeye hazır olduklarını belirtti.

Erdoğan, Orta Doğu'da kalıcı barışın anahtarının iki devletli çözüm olduğunu vurguladı ve Gazze ile Lübnan'da sükûnetin sağlanması için herkese görev düştüğünü ifade etti. Trump ise Suriye'nin yeni lideri Ahmet Şara hakkında 'Ülkesini 1 senede toparladı. Ben de Sayın Cumhurbaşkanı ile onu onaylayanlardandım' dedi. Suriye Cumhurbaşkanı Şara'nın zirve kapsamında Trump ile ikili görüşme gerçekleştirmesi bekleniyordu.

Trump ayrıca Putçin'in Erdoğan'a 'çok saygı duyduğunu' belirterek, 'Devlet başkanı Putin ile görüştüm. Sayın Erdoğan'a da çok saygı duyar kendisi. Zelenski ile de görüştüm. Bence bir sonuca ulaşacağız. Ben 8 savaşı durdurdum, bence 9'uncuya da ulaşacağız' dedi. Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski, Trump ile görüşmesinde savunma desteğinin öncelik olduğunu ve drone anlaşmaları üzerinde çalıştıklarını belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump: 'Cumhurbaşkanı Erdoğan'a çok saygım var. Türkiye ile ilişkimiz en iyi dönemde. İlk dönemimdekinden de daha iyi. Çok güçlü bir ordu kompleksinden bahsediyoruz. Türkiye olmasaydı NATO zirvesine katılmazdım.'

Türkiye'nin savunma sanayii rolü zirvede nasıl öne çıktı?

Ankara Zirvesi, Türkiye'nin savunma sanayii kapasitesinin NATO içindeki yükselen rolünü de gözler önüne serdi. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Savunma Sanayii Forumu'nda yaptığı konuşmada Türkiye'nin savunma ihracatçısı ülkeler arasında 11. sırada yer aldığını ve yakın gelecekte ilk 10'a girmeyi hedeflediğini söyledi. Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ise Türkiye'nin 230 çeşit savunma ürünü ihraç ettiğini açıkladı.

NATO Savunma Sanayii Forumu (NSDIF 2026), NATO tarihinin en geniş kapsamlı sanayi etkinliği olarak düzenlendi ve ilk kez Türkiye'deki zirvede resmi programa dahil edildi. Forumda hava savunmasından insansız sistemlere, stratejik ulaştırmadan uzay teknolojilerine kadar birçok alanda yeni projeler duyuruldu. ROKETSAN Genel Müdürü, 'NATO'nun birçok ihtiyacını karşılayabilecek kapasitedeyiz' ifadelerini kullandı.

Estonya Başbakanı Kristen Michal, Türkiye ile savunma sanayisindeki iş birliğinin güçlendiğini belirterek 'Büyüklüğümüz göz önüne alındığında, muhtemelen İskandinav veya Baltık'ta Türkiye için en iyi ortaklarız' dedi. Türk şirketlerinin Estonya'da üretim yaptığını da ekleyen Michal, Türkiye'nin Baltık ülkelerinin hava güvenliğine sağladığı katkı için teşekkür etti. Erdoğan ise 'Avrupa'daki en büyük kara ordusuna sahip ülke olarak yeteneklerimizi ihtiyaç duyulan aşamada ittifakın hizmetine sunuyoruz' dedi.

Erdoğan, savunma sanayi iş birliğinde müttefikler arası kısıtlamaların kaldırılması gerektiğini vurguladı. Türkiye'nin AB'nin savunma girişimlerine NATO'yu tamamlayıcı olması kaydıyla destek verebileceğini belirten Erdoğan, Almanya Şansölyesi Merz ile görüşmesinde transatlantik bağın korunmasının önemini dile getirdi. Türkiye, AB'nin SAFE fonundan Yunanistan ve Kıbrıs vetosu nedeniyle dışlanmış durumda.

Zirvede hangi krizler ve gerilimler yaşandı?

Zirve, birlik ve dayanışma mesajlarının verilmesine rağmen perde arkasında ciddi gerilimlere sahne oldu. Trump, İspanya'yı hedef alarak 'İspanya NATO'da berbat bir ortak. Umutsuz vaka. Onlarla vakit harcamak istemiyoruz' dedi ve İspanya ile ticareti kesme talimatı verdi. İspanya Başbakanlık Ofisi, açıklamaları 'olağan bir durum' olarak değerlendirerek ilişkileri değiştirme niyetleri olmadığını belirtti.

Trump ayrıca Grönland konusunu gündeme getirerek 'Grönland bizim için büyük bir sorun. Danimarka için böyle değil. Burası savunma için çok önemli' dedi ve Danimarka'yı Naziler karşısındaki tutumuyla eleştirdi. İran konusunda ise Trump, 'İran ile ateşkes bence bitti' diyerek müzakerelerin sona erdiğini ima etti ve 'bu akşam İran'ı çok ağır vuracağız' açıklamasında bulundu.

Çek Cumhuriyesi'nin iç siyasi krizi de zirveye taşındı. Ülkeyi iki ayrı liderin temsil etmesi, NATO Zirvesi'nde dikkat çekici bir görüntü oluşturdu. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un sabah koşusu için Ankara'da Seğmenler Parkı'na gitmesi ve gazetecilere Türkçe 'Günaydın' demesi ise zirvenin renkli anlarından biriydi.

ABD Başkanı'nın Anıtkabir ziyaretini programdan çıkarması da tartışma yarattı. Trump'ın Anıtkabir'e gitmeyip Genelkurmay Başkanı Dan Caine'i göndermesi bazı çevrelerde eleştiri aldı. Trump'ın NATO'ya yönelik 'NATO'dan memnun değilim. Çünkü dünyanın bir numaralı terör ülkesi İran konusunda bize yardım etmediler' açıklaması ise ittifakın geleceği konusunda soru işaretleri yarattı.

Geçmişte ne olmuştu? 2004 İstanbul Zirvesi'nden bugüne

Türkiye'nin NATO Zirvesi'ne ev sahipliği yapması, 2004 İstanbul Zirvesi'nden sonra ikinci kez gerçekleşti. Habertürk'ün aktardığına göre, 2004 yılında 26 üyeli NATO, Afganistan konusunda mutabakata varmış ve 6 bin 500 askerini 10 bine tamamlama kararı almıştı. O dönemde de ABD, tıpkı bugün Trump'ın İran'da NATO desteği talep etmesi gibi, Irak'ta NATO'dan destek istemiş ancak Fransa ve Almanya buna karşı çıkmıştı.

22 yıl sonra Orta Doğu'da hala savaş var. O gün Irak'la savaşan ABD, bugün İran'la savaşıyor. 2004'te İran'ı 'şer odağı' olarak tanımlayan Bush'un politikası, Trump tarafından sürdürülüyor. 22 yıl önce de ABD'nin askeri harekatına destek vermekten kaçınan Avrupa, bugün de kaçınıyor. Ancak aradaki fark, Bush yönetiminin bu sebeple NATO müttefikleriyle bağını koparmayı düşünmemesi.

2004 yılında müttefikler arasında ciddi görüş farkları olsa da ana odak farklılıkları değil birliktelikleri öne çıkarmaktaydı. Bugün ise hem NATO hem de dünya çok daha kutuplaşmış bir iklimin içinde. Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov, 2004 yılında da Putin'in kabinesinde aynı görevdeydi. 2004'te 26 üyesi olan NATO, bugün 32 üyeye ulaştı ve İsveç ile Finlandiya'nın katılımıyla Baltık Denizi fiilen bir 'NATO gölü'ne dönüştü.

Türkiye ise 2004'te 'ABD vesayeti altında bir uydu müttefik' olarak görülürken, bugün savunma sanayii atılımları ve askeri gücüyle NATO'nun merkezine yerleşti. A Haber'in aktardığına göre, eskiden gelen yabancı devlet adamlarını ağırlayacak altyapısı bile sorgulanan Türkiye, şimdi Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde 32 lideri ağırlıyor ve NATO tarihinin en büyük savunma sanayii forumuna ev sahipliği yapıyor.

Sık Sorulan Sorular

NATO Ankara Zirvesi ne zaman yapıldı?

36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Ankara'da düzenlendi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen zirve, 2004 İstanbul Zirvesi'nden sonra Türkiye'nin ikinci NATO zirvesi ev sahipliği oldu. Zirveye 32 NATO üyesi ve AP4 ülkeleri (Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda, Güney Kore) katıldı.

CAATSA yaptırımları ne zaman kaldırılacak?

ABD Başkanı Donald Trump, Ankara Zirvesi'nde CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını açıkladı ancak kesin bir takvim vermedi. Yaptırımların kaldırılması için ABD Kongresi'nin onayı gerekebilir. Trump, 'Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz. Artık bu yaptırımları kaldırmanın zamanı geldi' dedi.

Türkiye'ye F-35 satılacak mı?

Trump, F-35 satışı konusunda 'Neden olmasın?' diyerek olumlu sinyal verdi ve satışın değerlendirileceğini söyledi. Erdoğan, 5 F-35'in sözünü aldıklarını belirtti. Ancak ABD Kongresi'nde 10 üyenin karşı mektubu ve İsrail'in itirazları, satışın önündeki engeller olarak değerlendiriliyor. Kesin karar henüz alınmış değil.

NATO yüzde 5 savunma harcaması hedefi nedir?

2025 Lahey Zirvesi'nde alınan karara göre, NATO üyeleri 2035'e kadar GSYİH'lerinin yüzde 5'ini savunmaya ayıracak. Bu tutarın yüzde 3,5'u temel askeri harcamalara, yüzde 1,5'u altyapı ve güvenlik harcamalarına ayrılacak. 2029'da ara değerlendirme yapılması planlanıyor. Türkiye ve Almanya, hedefe 2030'da ulaşmayı hedefliyor.