NATO Ankara Zirvesi Başladı: 32 Lider, F-35 ve Savunma Sanayii Gündemde

Zirvenin ikinci günü olan 8 Temmuz'da ise saat 10.45'te Rutte ve Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından resmi karşılama töreni düzenlenecek. Saat 11.00'deki aile fotoğrafı çekiminin ardından, saat 11.15'te liderler düzeyindeki ana toplantı başlayacak. Program, Mark Rutte'nin düzenleyeceği kapanış basın toplantısıyla sona erecek. Ankara Esenboğa Havalimanı'nda zirve kapsamında NOTAM doğrultusunda belirli tarih ve saatlerde hava trafiğine geçici kısıtlama uygulanıyor.

Erdoğan-Trump görüşmesinde neler masada?

Zirvenin en dikkat çeken başlıklarından biri, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasında bugün saat 15.00'te Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde yapılması planlanan ikili görüşme. Trump, Air Force One uçağıyla Ankara'ya hareket etti ve başkanlık sıfatıyla ilk kez Türkiye'yi ziyaret ediyor. Trump'ın 2017-2021 arasındaki ilk döneminde Türkiye'ye gelmemesi dikkate alındığında, bu ziyaretin sembolik önemi de büyük.

Görüşmede savunma sanayii işbirlikleri, KAAN Milli Muharip Uçağı'nda kullanılması planlanan F-110 motorları, CAATSA yaptırımları, F-35 programına dönüş süreci, Türkiye-ABD ticari ilişkileri, bölgesel krizler ve NATO'nun geleceği gibi başlıkların masaya yatırılması bekleniyor. İki liderin görüşme sonrası ortak basın toplantısı düzenlemesi de planlanıyor. Hürriyet'in aktardığına göre, Rusya'nın resmi haber ajansı RIA'ya göre Erdoğan ve Trump, Ukrayna'daki savaşın bir an önce sona ermesine yönelik ortak bir yol haritası ilan edecek.

BBC Türkçe'nin haberine göre, Trump 25 Haziran'da Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada Türkiye'nin F-35 programına dönme talebi ve jet motoru satışlarını kast ederek, 'Muhtemelen onları çok mutlu edecek bir şey yapacağım' ifadelerini kullanmıştı. New York Times ise haberini Amerikan yönetimindeki üst düzey dört isme dayandırarak, Trump'ın ziyareti sırasında Erdoğan'a Türkiye'nin yeniden F-35 savaş uçağı programına dahil edileceğini söyleyeceğini yazdı.

F-35 programına dönüş ne anlama geliyor?

Türkiye, Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini satın aldığı için 2019'da F-35 programından çıkarılmıştı. ABD yönetimi, Ankara'nın programa dönüşü için bu sistemlerin elden çıkarılmasını şart koşuyor. Ancak son dönemde Türkiye'nin stratejik konumunun artması ve savunma sanayi kapasitesinin NATO ihtiyaçları için kritik hale gelmesi, F-35 sürecini yeniden gündeme taşıdı.

Eski diplomat Gülru Gezer, BBC Türkçe'ye yaptığı açıklamada F-110 motorlarının Türkiye'ye verileceğini düşündüğünü belirtti. Ancak F-35 programına dönüş konusunda ABD'de mevzuat ve hukuki engeller bulunduğunu, bu süreçte olumlu ibareler olsa da 'bugünden yarına gerçekleşecek bir şey olmadığını' savundu. Türkiye ayrıca KAAN Milli Muharip Uçağı için F-110 motorlarına ihtiyaç duyuyor ve bu motorların tedariki, beşinci nesil savaş uçağı üreten ülkeler kulüsüne katılım açısından kritik önem taşıyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise zirve öncesi ABD'de yayınlanan Fox News programında Trump'a çağrıda bulunarak Türkiye'ye F-35 satışının durdurulmasını istedi. Euronews Türkçe'nin aktardığına göre Netanyahu, 'Türkiye'ye ne F-35 savaş uçakları ne de kendi üretimleri olan savaş uçaklarında kullanılacak motorlar verilmelidir' dedi ve Türkiye'yi 'Müslüman Kardeşler ideolojisiyle enfekte olmuş bir rejim' diye nitelendirdi. Netanyahu, Türkiye'nin askeri açıdan güçlendirilmesinin Orta Doğu'daki güç dengelerini bozacağını öne sürdü.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Ankara'daki basın toplantısında: 'Ankara'da ülkelerin bu yüzde 5 hedefine ulaşmak için net, elle tutulur ve güvenilir planlar sunmasını bekliyorum. Bugün düzenlenecek Savunma Sanayii Forumu'nda caydırıcılık ve savunma için olmazsa olmaz teçhizatı sağlayacak on milyarlarca dolarlık yeni sözleşmeler duyurulacak.'

Savunma harcamaları yüzde 5 hedefi nedir?

Geçen yıl Hollanda'nın Lahey kentinde düzenlenen NATO Zirvesi'nde müttefikler, 2035 yılına kadar savunma harcamalarını GSYH'nin yüzde 5'ine çıkarma taahhüdünde bulundu. Bu hedef, ABD Başkanı Trump'ın Avrupa müttefiklerini savunma harcamalarını artırmaları konusunda uzun süredir devam ettirdiği baskının bir sonucu olarak görülüyor. Ankara zirvesinde, bu hedefe yönelik somut planların sunulması bekleniyor.

NATO verilerine göre, ittifakın Avrupalı üyeleri ile Kanada'nın savunma harcamaları 2025 yılında 2024'e kıyasla reel bazda 90 milyar dolar artış göstererek toplamda 570 milyar doların üzerine çıktı. Bu, ABD dışındaki üyelerin savunma bütçelerinde tek bir yıl içinde yaklaşık yüzde 20'lik bir artış gerçekleştiği anlamına geliyor. Rutte, bu artışın arkasında Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesiyle tırmanan güvenlik endişelerinin yanı sıra Trump'ın 'son derece ısrarcı ve güçlü' tutumunun da payı olduğunu ifade etti.

Ancak İspanya, yüzde 5 hedefine karşı duruşunu sürdürüyor. İspanya Başbakanlığı kaynaklarından edinilen bilgilere göre Başbakan Pedro Sanchez, Ankara'daki zirvede savunma harcamalarının yüzde 5'e çıkarılmasına yönelik Rutte ve Trump'ın taleplerine karşı görüşünü yineleyecek. İspanya kaynakları, 'Savunma harcamalarının GSYH'nin yüzde 5'i düzeyindeki hedefin aksine refah devletinin güçlendirilmesi ve kamu maliyesinin sağlığına kavuşturulmasıyla uyumlu hareket edilmesini' önerdi. İspanya'nın 2018'den bu yana savunma yatırımlarını üç katına çıkararak GSYH'nin yüzde 2'si seviyesine getirdiği ve NATO Kabiliyet Hedefleri'ne uyumlu olduğu vurgulandı.

Türkiye'nin savunma sanayii kapasitesi ne durumda?

Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, zirve kapsamında yaptığı konuşmada Türkiye'nin 2025 yılında 185 farklı ülkeye 230 çeşit savunma ürünü ihraç ederek toplamda 10 milyar 54 milyon dolarlık bir ihracat hacmine ulaştığını açıkladı. Güler, 'Bu rakamlar hem büyüyen kapasitemizi hem de küresel rekabet gücümüzü yansıtmaktadır' dedi. Türk Silahlı Kuvvetleri envanterindeki ekipmanların yerlilik oranının yüzde 80'i aştığı ve savunma sanayi ekosisteminin 3 bin 500'den fazla şirketi ve 100 binin üzerinde nitelikli personeli barındırdığı belirtildi.

NATO Genel Sekreteri Rutte de Ankara'daki forumda konuşmasında Türkiye'nin savunma sanayi alanındaki üretiminden NATO'nun büyük ölçüde faydalandığını ifade etti. İstanpol Enstitüsü Dış Politika Koordinatörü Riccardo Gasco, BBC Türkçe'ye konuşmasında 'Avrupa'nın Türkiye'ye, Türkiye'nin Avrupa'ya olduğundan çok daha fazla ihtiyaç duyduğunu' söyledi ve NATO subaylarının Türkiye'nin üretim kabiliyetlerini övdüğünü belirtti.

Zirvede ayrıca Erdoğan'ın, Fransız mevkidaşı Emmanuel Macron'dan Türkiye'nin Avrupa füze savunma sistemi SAMP/T'yi satın almasına yönelik muhalefetini bırakmasını isteyeceği bildirildi. Fransa'nın yıllardır mesafeli durduğu Türkiye'ye SAMP/T hava savunma sistemi satışına ilişkin tutumunun yumuşadığı öne sürüldü. Türkiye, son dönemde İspanya, İtalya, Romanya ve Polonya gibi müttefik ülkelerle önemli savunma anlaşmalarına imza attı.

NATO'nun yeni askeri projeleri neler?

NATO Genel Sekreteri Rutte, Ankara'daki Savunma Sanayii Forumu'nda ittifakın stratejik yeteneklerini genişletecek yeni askeri havacılık projelerini açıkladı. Buna göre NATO, Airbus üretimi A400M nakliye uçaklarından oluşan yeni bir stratejik hava taşıma filosu kuracak. Mevcut A330 MRTT çok amaçlı tanker ve nakliye uçağı filosuna da bir uçak daha eklenerek yapı genişletilecek.

İttifakın havadan erken ihbar ve gözetleme kabiliyetlerinde de köklü bir yenilenmeye gidiliyor. NATO müttefikleri, ekonomik ömrünü tamamlamakta olan mevcut AWACS uçak filosunun yerine Saab üretimi GlobalEye gözetleme uçaklarından on adede kadar satın alacak. Ayrıca yüksek irtifa gözetleme yeteneklerini güçlendirmek için beş adede kadar Northrop Grumman üretimi MQ-4C Triton tipi insansız hava aracı envantere dahil edilecek.

ABD'nin de zirvede Avrupa ile füze üretimi konusunda görüşmeler yürüttüğü bildirildi. Reuters'a konuşan bir kaynağa göre, Raytheon şirketi tarafından üretilen AIM-120 AMRAAM füzelerinin Avrupa'da ortak üretimi ve Lockheed Martin üretimi PAC-3 Patriot füzeleri için bir bakım tesisi kurulması konusunda Almanya ve diğer Avrupa ülkeleriyle görüşmeler sürüyor. İlgili ülkelerin NATO Sanayi Forumu'nda bir niyet beyanı imzalaması bekleniyor.

ABD-Avrupa gerilimi ve Türkiye'nin arabuluculuk rolü

Zirvenin en önemli gündem maddelerinden biri, ABD ile Avrupa arasında son dönemde artan gerilim. Türk diplomatik kaynaklar, Avrupalı müttefiklerin ABD ile gerilimin soğutulması ve Washington'un ani kararlar almaması amacıyla Erdoğan'ın Trump ile olan yakın ilişkisini kullanması için Ankara'ya çağrıda bulunduğunu kaydetti. Avrupalı müttefikler, ABD'nin kıtadan çekilme sürecinin aşamalı bir planla gerçekleştirilmesini ve güvenlik boşluğu yaratılmamasını istiyor.

Türkiye'nin eski NATO Daimi Temsilcisi Tacan İldem, zirvenin 'bugüne kadar geçerli uluslararası düzende ciddi bir kırılmanın yaşandığı' sırada gerçekleştiğini vurguladı. İldem, 'Uluslararası konjonktür, NATO müttefiklerinin aralarındaki görüş ayrılıklarını olabildiğince gidererek birlik, insicam ve dayanışmayı daha güçlü kılmalarını gerektiriyor' dedi. Emekli diplomat Gülru Gezer ise Türkiye'nin taraflar arasında uzlaştırıcı bir rol oynaması gerektiğini belirtti.

Riccardo Gasco, 'Şu an herkes ABD'yi NATO'dan çekileceği veya Avrupa'yı savunmaktan imtina edeceği yönündeki söylemlerden vazgeçirmeye çalışıyor' değerlendirmesinde bulundu. Türkiye, zirve boyunca oynayacağı rol ile NATO'nun geleceği açısından kurulması öngörülen yeni anlayışın mimarlarından biri olarak anılmak istiyor. İttifaktaki 23 AB ülkesi liderinin Ankara'ya gelmesi, Türkiye'nin Avrupa güvenliği mekanizmalarına dahil edilmesi açısından önemli bir fırsat olarak görülüyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan: 'Sahne Ankara'da kurulmuş durumda. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderliğinde, Türkiye, İttifak'ın geleceğini belirleyecek bu kritik anda NATO üyelerini ağırlamaya hazır. Ankara'da alınacak kararlar, yalnızca acil zorlukları ele almakla kalmayacak, önümüzdeki yıllar için Euro-Atlantik güvenlik ortamını şekillendirecek.'

İmamoğlu davaları aynı gün gündemde

NATO Zirvesi'nin Ankara'da başladığı gün, İstanbul'da da dikkat çeken bir yargı süreci yaşandı. CHP'nin cumhurbaşkanı adayı ve tutuklu İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu, bugün üç ayrı davada hakim karşısına çıktı. İmamoğlu, 'siyasal casusluk', diploma ve İBB davalarında yargılandı; üç dosyanın duruşmaları aynı gün görüldü.

Silivri'de görülen casusluk davasında savcı mütalaasını açıkladı ve tutukluluğun devamını talep etti. Mahkeme, sanıkların tutukluluğunun devamına karar verdi. İmamoğlu, duruşmada 'Bugün burada hukuk cinayeti işleniyor. Ben de hukuksuzluk triatlonuyla bu cinayet kurşunlarından kendimi korumaya çalışıyorum' ifadelerini kullandı. CHP Genel Başkanı Özgür Özel de duruşmaları takip etmek için Silivri'ye geldi ve savunma hakkının engellendiğini söyledi.

İmamoğlu'nun diploma davası ise gelecek yılın ilk günlerine ertelendi. 23 Mart 2025'te tutuklanarak Silivri Cezaevi'ne gönderilen ve İçişleri Bakanlığı tarafından İBB Başkanlığı görevinden uzaklaştırılan İmamoğlu, hakkında açılan davalardan üçünde aynı gün yargılandı. CHP'nin bu haftaki grup toplantısının NATO Zirvesi nedeniyle TBMM'nin çalışmalarına ara vermesi üzerine Ankara yerine Eskişehir'de yapılacağı açıklandı.

Bundan sonra ne olacak?

Zirvenin ikinci günü olan 8 Temmuz'da liderler düzeyindeki ana toplantı yapılacak. Bu toplantıda savunma harcamaları, Ukrayna'ya destek, Orta Doğu güvenliği ve NATO-AB işbirliği gibi konular ele alınacak. Trump'ın, zirveye davet edilen Ukrayna lideri Zelenski ve Suriye Devlet Başkanı Ahmet Şara ile ikili görüşmeler yapması da planlanıyor. Zirve, Mark Rutte'nin kapanış basın toplantısıyla sona erecek.

Erdoğan-Trump görüşmesinden çıkacak sonuçlar, Türkiye-ABD ilişkilerinin geleceği açısından belirleyici olabilir. F-35 programına dönüş ve F-110 motorlarının satışı konusunda somut bir adım atılması durumunda, bu hem savunma sanayi hem de bölgesel güç dengeleri açısından önemli sonuçlar doğuracak. Ancak ABD'deki mevzuat engelleri ve İsrail'in itirazları, sürecin karmaşıklığını artırıyor.

İspanya'nın yüzde 5 hedefine itirazının zirve sonrası nasıl bir sonuç doğuracağı da merak ediliyor. Diğer müttefiklerin İspanya'nın tutumuna nasıl tepki vereceği ve bu durumun NATO içindeki dayanışmayı etkileyip etkilemeyeceği, zirvenin önemli soruları arasında yer alıyor. Türkiye'nin ise Avrupa güvenliği mekanizmalarına tam katılım sağlaması ve savunma sanayi kısıtlamalarının kaldırılması için zirveyi bir fırsat olarak değerlendirmesi bekleniyor.

Sık Sorulan Sorular

NATO Ankara Zirvesi ne zaman yapılıyor?

36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Ankara'daki Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde yapılıyor. Zirve, 7 Temmuz sabahı Savunma Sanayii Forumu ile başladı ve 8 Temmuz'da liderler düzeyindeki ana toplantı ile devam edecek.

Türkiye F-35 programına geri dönecek mi?

ABD basını, Trump'ın Erdoğan'a Türkiye'nin F-35 programına yeniden dahil edileceğini söyleyeceğini öne sürüyor. Ancak ABD'de mevzuat ve hukuki engeller bulunuyor ve Türkiye'nin S-400 sistemlerini elden çıkarması gerekiyor. Süreçle ilgili olumlu sinyaller olsa da kesin bir karar henüz alınmış değil.

NATO savunma harcaması yüzde 5 hedefi nedir?

Lahey Zirvesi'nde kabul edilen taahhüt, müttefiklerin 2035 yılına kadar savunma harcamalarını GSYH'nin yüzde 5'ine çıkarmasını öngörüyor. İspanya bu hedefe karşı çıkarken, ABD ve NATO Genel Sekreteri Rutte tüm müttefiklerin somut planlar sunmasını bekliyor.

Erdoğan-Trump görüşmesinde hangi konular ele alınacak?

Görüşmede F-35 programına dönüş, KAAN savaş uçağı için F-110 motorları, CAATSA yaptırımları, Suriye ve Gazze'deki gelişmeler, Türkiye-ABD ticari ilişkileri ve Ukrayna savaşının sonlandırılmasına yönelik ortak yol haritası gibi başlıkların masaya yatırılması bekleniyor.