NATO Ankara Zirvesi Başladı: Erdoğan-Trump F-35 Masada

Türkiye'nin NATO zirvesine ev sahipliği yapması, 2004 yılında İstanbul'da düzenlenen zirveden bu yana ilk kez gerçekleşiyor. Ankara'nın bu tarihi ev sahipliği, Türkiye'nin ittifak içindeki stratejik ağırlığının arttığı bir dönemde gündeme geldi. Rusya-Ukrayna savaşı, İran kaynaklı bölgesel riskler ve Avrupa'nın artan güvenlik endişeleri, zirvenin gündemini belirleyen ana unsurlar arasında yer alıyor.

Zirve nedeniyle Ankara'da geniş çaplı güvenlik önlemleri alındı. Esenboğa Havalimanı belirli saatlerde hava trafiğine geçici olarak kapatıldı, şehir merkezinde bazı yollar trafiğe kapatıldı. Liderlerin kullandığı zırhlı makam araçları askeri kargo uçaklarıyla şehre getirildi.

Erdoğan-Trump Görüşmesinde Neler Masada?

Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki ikili görüşme, 7 Temmuz saat 15.00'te Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde yapılması planlanıyor. Görüşmede Türkiye-ABD ilişkilerini yakından ilgilendiren çok sayıda stratejik konunun ele alınması bekleniyor. Başlıca gündem maddeleri arasında Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programına yeniden katılım süreci, KAAN Milli Muharip Uçağı'nda kullanılacak F-110 motorlarının satışı ve CAATSA yaptırımlarının kaldırılması yer alıyor.

Ayrıca Suriye'nin kuzeyindeki güvenlik durumu, Gazze'deki son gelişmeler ve İran bölgesel krizleri gibi konuların da görüşmede gündeme gelmesi öngörülüyor. Görüşme sonrası iki liderin ortak basın toplantısı düzenlemesi de planlar arasında yer alıyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, zirve öncesinde ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack ile bir araya gelerek görüşme hazırlıklarını tamamladı.

ABD Başkanı Trump, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile geçtiğimiz ay Oval Ofis'te yaptığı görüşmede F-35'ler ve Ankara Zirvesi'ne ilişkin soruya yanıt verirken, Erdoğan'a

onu çok mutlu edecek bir hediye götürmeye hazırlandığını söylemişti. İnsanlar Türkiye'nin askeri açıdan ne kadar büyük bir güç olduğunu bilmiyor.

Erdoğan-Trump görüşmesinin, Türkiye'nin S-400 savunma sistemi alımı nedeniyle 2019'da çıktığı F-35 programına dönüşünde bir dönüm noktası olabileceği değerlendiriliyor. Ancak sürecin İsrail lobisi ve ABD Kongresi'ndeki direnç nedeniyle uzayabileceği de ifade ediliyor.

F-35 Programına Dönüş Ne Anlama Geliyor?

Türkiye, F-35 Lightning II programının ilk ortaklarından biriydi ve uçağın bazı parçalarının üretimine katkıda bulunuyordu. Ancak 2019 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi alması üzerine ABD, Türkiye'yi F-35 programından çıkardı ve CAATSA yaptırımlarını devreye soktu. Türkiye'nin önceden ödediği yaklaşık 1.4 milyar dolarlık katılım payı da donduruldu.

New York Times gazetesi, dört üst düzey ABD'li yönetim yetkilisine dayandırdığı haberinde, Trump'ın Ankara'da Erdoğan'a Türkiye'nin F-35 programına yeniden dahil edilmesine hazır olduğunu ileteceğini yazdı. Haberde, Trump'ın Beyaz Saray'a dönüşünün ikili ilişkileri iyileştirdiği ve Amerikan General Electric motorlarının Türk yapımı 5. nesil KAAN savaş uçağı için tedarikine ilişkin anlaşmanın bu iyileşmenin işaretleri arasında gösterildiği belirtildi.

F-35 programına dönüş, Türkiye açısından yalnızca savaş uçağı tedariki değil, aynı zamanda beşinci nesil savaş uçağı teknolojisine erişim ve NATO savunma mimarisine daha derin entegrasyon anlamına geliyor. Ayrıca Türkiye'nin savunma sanayii firmalarının F-35 tedarik zincirine yeniden dahil olması, milyarlarca dolarlık sanayi katma değeri yaratabilir.

İsrail basınından Ynet ve Haaretz gazeteleri de Ankara zirvesine ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu. Ynet, Avrupa'nın askeri yığılması ve Trump'ın müttefiklerin savunma harcamalarını artırma baskısının Ankara'yı NATO'nun en zorlu üyesinden en değerli üyelerinden birine dönüştürdüğünü belirtti. Haaretz ise Erdoğan'ın NATO vizyonunun İsrail'i ittifakın en büyük tehdidi, Türkiye'yi ise en önemli varlığı olarak yeniden tanımladığını aktardı.

Savunma Sanayii Forumu Neden Tarihi Bir Adım?

NATO Ankara Zirvesi'nin en dikkat çekici yeniliklerinden biri, Savunma Sanayii Forumu'nun ilk kez resmi zirve programına dahil edilmesi oldu. ATO Congresium'da başlayan forum, NATO tarihinin en geniş kapsamlı sanayi etkinliği olarak kayıtlara geçti. Bugüne kadarki NATO zirvelerinde savunma sanayiinin doğrudan resmi gündem maddesi yapılması eşi görülmemiş bir adım olarak değerlendiriliyor.

Forumda NATO müttefikleri, ortak ülkeler ve savunma sanayii temsilcileri bir araya gelerek savunma teknolojilerinde inovasyon, üretim kapasitesinin artırılması ve ortak projeler konusunda görüş alışverişinde bulundu. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, forumda yaptığı açıklamada Türkiye'nin savunma ihracatçısı ülkeler arasında 11. sırada bulunduğunu belirtti. Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler de Türkiye'nin 230 çeşit savunma ürünü ihraç ettiğini duyurdu.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, forumda yaptığı konuşmada müttefiklerin Lahey zirvesinde savunma alanında daha çok yatırım yapmak ve 2035'e kadar savunma harcamalarının GSYİH'nin yüzde 5'ini oluşturması taahhüdünde bulunduğunu anımsattı. Rutte ayrıca NATO'nun A400M nakliye uçaklarından oluşan yeni bir stratejik hava taşıma filosu kuracağını bildirdi.

Belçika Savunma Bakanı Theo Francken, forumda iki önemli işbirliği anlaşmasına imza attıklarını ve Türkiye ile savunma ortaklığının daha da güçleneceğini açıkladı. İngiltere, Hollanda, Finlandiya ve Polonya da Çok Taraflı Savunma Mekanizması (MDM) projesinde önemli ilerleme kaydettiklerini ve bu yapıyı 2027'ye kadar hayata geçirmeyi hedeflediklerini duyurdu.

Zirvede Ukrayna ve Bölgesel Krizler Nasıl Ele Alınıyor?

Rusya-Ukrayna savaşı, NATO Ankara Zirvesi'nin en önemli gündem maddelerinden biri olarak masaya yatırıldı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, zirve kapsamında Ankara'ya geldi ve NATO-Ukrayna Konseyi çerçevesinde ortak basın açıklaması düzenlendi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye'nin İran ile Ukrayna'daki savaşların diyalogla çözümü için gayret gösterdiğini belirtti.

Erdoğan, Gazze'de kalıcı ateşkesin sağlanması için de Türkiye'nin çaba sarf ettiğini vurguladı. Bu konumlanma, Türkiye'nin hem NATO üyesi hem de bölgesel güç olarak üstlendiği aracı rolünü vurguluyor. Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ile yapılan görüşmede de iki ülke ilişkileri ve bölgesel konular değerlendirildi; Stubb, zirveye ev sahipliği yapan Türkiye'ye teşekkür etti.

Zirvede İran kaynaklı bölgesel riskler ve Orta Doğu'daki gelişmeler de ele alınıyor. İsrail Başbakanı Netanyahu'nun Trump'ı Türkiye'ye F-35 ve jet motoru satışını durdurmaya çağırması, zirve öncesi gerginlik yaratan unsurlardan biri oldu. Netanyahu'nun Ankara zirvesi arifesinde Trump'tan Türkiye'ye F-35 ve jet motoru satışını durdurmasını istemesi, bölgesel dengeleri zirve gündemine taşıdı.

Akşam saatlerinde Körfez ülkelerinin dışişleri bakanlarıyla İstanbul İşbirliği Girişimi toplantısı yapılması da planlandı. Bu toplantı, Türkiye'nin NATO üyeliği ile Orta Doğu ve İslam dünyasıyla ilişkilerini aynı anda yürütme stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Türkiye'nin NATO İçindeki Konumu Nasıl Değişiyor?

Uluslararası basın ve uzmanlar, NATO Ankara Zirvesi'nin Türkiye'nin ittifak içindeki ağırlığının arttığını gösterdiğini vurguluyor. Washington Post gazetesi, Türkiye'nin savunma sanayii ve Erdoğan-Trump ilişkisi sayesinde NATO'daki konumunun güçlendiğini yazdı. Avrupa ülkelerinin ABD'nin askeri varlığını azaltma planları nedeniyle Türkiye'nin savunma sanayiine daha fazla ilgi gösterdiği belirtildi.

Yunan haber sitesi In Newspaper, Türkiye'nin NATO içinde yükselen bir konuma sahip olduğunu ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin ABD ordusundan sonra ittifakın en büyük ikinci ordusu konumunda bulunduğunu ifade etti. Türkiye'nin Rusya ile ilişkilerini koparmadan Rusya'nın Karadeniz'deki konumunu güçlendirmesini engellemeye katkıda bulunduğu kaydedildi.

Katar merkezli Al Jazeera ise ittifakın birlik olmaya ve ABD'nin değişen tutumlarıyla başa çıkmaya odaklandığı bir dönemde Türkiye'nin konumunu sağlamlaştırmayı hedeflediğini aktardı. Analistler, Türkiye'nin Avrupa ülkeleri, ABD ve bölgesel aktörlerle aynı anda diyalog kurabilen az sayıdaki ülkeden biri olmasının zirvenin en önemli avantajlarından biri olduğunu belirtti.

Türkiye'nin savunma sanayiinde son yıllarda kaydettiği ilerleme de zirvede öne çıkan konular arasında. Bayraktar TB2 ve Akıncı SİHA'ları, Türkiye'nin savaş yönetim sistemi ADVENT'in Romanya'ya ihracı ve KAAN Milli Muharip Uçağı projesi, Türkiye'yi NATO savunma üretiminde önemli bir aktör haline getirdi. Bakan Bolat, Türkiye'nin NATO ülkeleri arasında büyüklüğünü en hızlı artıran ekonomilerden biri olduğunu vurguladı.

Geçmişte Ne Olmuştu? Türkiye'nin F-35 Serüveni

Türkiye, F-35 programına 2002 yılında katılan ilk ülkelerden biriydi ve programın geliştirme aşamasına milyarlarca dolar katkıda bulundu. Türk savunma sanayii firmaları, F-35'in gövde yapısı, iniş takımları ve bazı aviyonik sistemlerinin üretiminde görev aldı. Türkiye, 100'den fazla F-35 uçağı almayı planlıyordu ve pilotlar eğitimlere başlamıştı.

2019 yılında Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi alması, ABD-Türkiye ilişkilerinde derin bir kriz yarattı. ABD, S-400'lerin F-35'lerin radar imzasını tespit edebileceği gerekçesiyle Türkiye'yi programdan çıkardı. Türkiye'nin önceden ürettiği F-35 parçaları ABD tarafından el konuldu ve teslim edilmek üzere olan uçaklar Türkiye'ye verilmedi.

CAATSA (Countering America's Adversaries Through Sanctions Act) kapsamında Türkiye'ye uygulanan yaptırımlar, savunma sanayii tedarik zincirini de etkiledi. Türk firmalarının ABD savunma projelerine katılımı kısıtlandı ve bazı ikili savunma işbirlikleri donduruldu. Bu süreç, Türkiye'nin savunma sanayiinde yerli üretim stratejisini hızlandırmasına da yol açtı.

Trump'ın 2025'te Beyaz Saray'a dönüşü, ikili ilişkilerin yeniden ısınmasına zemin hazırladı. ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack, geçtiğimiz aylarda CAATSA konusunda yakın zamanda gelişmeler olacağı mesajını verdi. Ancak ABD-İsrail ve İran arasındaki gerilim nedeniyle sürecin uzadığı değerştiriliyor.

Bundan Sonra Ne Olacak? Beklentiler ve Senaryolar

Erdoğan-Trump görüşmesinden çıkacak sonuçlar, Türkiye-ABD savunma işbirliğünün geleceğini şekillendirecek. Eğer Trump, F-35 programına dönüşü resmi olarak duyurursa, bunun ABD Kongresi'nde onay sürecinden geçmesi gerekecek. Kongre'de Türkiye'ye yönelik şüpheci yaklaşımın sürmesi, sürecin hızını etkileyebilir.

KAAN Milli Muharip Uçağı için F-110 motor tedarik anlaşması, daha kısa vadede sonuçlanabilecek bir konu olarak görülüyor. Bu anlaşma, Türkiye'nin beşinci nesil savaş uçağı projesinin kritik bir aşamasını teşkil ediyor ve yerli motor geliştirilene kadar geçiş döneminde ihtiyaç duyulan motor gücünü sağlayacak.

NATO Ankara Zirvesi'nin sonuç bildirgesinde savunma harcamaları, kolektif savunma ve bölgesel güvenlik konularında hangi kararların alınacağı da merak ediliyor. Zirvenin, NATO'nun 2035'e kadar savunma harcamalarını GSYİH'nin yüzde 5'ine çıkarma hedefine yönelik somut adımlar içermesi bekleniyor.

Türkiye'nin zirve sonrası NATO içindeki rolünün daha da güçlenmesi, Avrupa ülkelerinin savunma sanayii işbirliği taleplerini artırabilir. Belçika Savunma Bakanı Francken'in Türkiye ile savunma ortaklığının güçleneceği yönündeki açıklaması, bu eğilimin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Zirve aynı zamanda Türkiye'nin bölgesel diplomasi kapasitesini ve çok yönlü dış politika stratejisini uluslararası sahnede sergilediği bir platform oldu.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Ankara'daki Savunma Sanayii Forumu'nda yaptığı konuşmada, bir yıl önce müttefiklerin Lahey'deki zirvede savunma harcamalarını artırma ve 2035'e kadar GSYİH'nin yüzde 5'ini savunmaya ayırma taahhüdünde bulunduğunu anımsattı.

Sık Sorulan Sorular

NATO Ankara Zirvesi ne zaman bitiyor?

NATO'nun 36. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Ankara'da düzenleniyor. Zirve, 8 Temmuz'da NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin kapanış basın toplantısıyla sona erecek. İkinci gün devlet ve hükümet başkanları Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde bir araya gelecek.

Trump Türkiye'ye F-35 satacak mı?

New York Times gazetesi, dört üst düzey ABD'li yetkiliye dayandırdığı haberinde Trump'ın Erdoğan'a Türkiye'nin F-35 programına yeniden katılabileceğini ileteceğini yazdı. Ancak bunun resmi bir duyuru mu yoksa müzakere açılımı mı olacağı henüz netleşmedi. ABD Kongresi onay süreci de önemli bir faktör.

NATO Savunma Sanayii Forumu nedir?

Savunma Sanayii Forumu, NATO Ankara Zirvesi kapsamında ilk kez resmi programa dahil edilen bir etkinlik. ATO Congresium'da düzenlenen forum, NATO müttefiklerini ve savunma sanayii firmalarını bir araya getirerek inovasyon, üretim kapasitesi ve ortak projeleri tartışmayı amaçlıyor. NATO tarihinin en geniş kapsamlı sanayi etkinliği oldu.

Türkiye F-35 programından neden çıkarılmıştı?

Türkiye, 2019'da Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi alması üzerine ABD tarafından F-35 programından çıkarıldı. ABD, S-400'lerin F-35'lerin radar imzasını tespit edebileceği gerekçesiyle Türkiye'yi programdan çıkardı ve CAATSA yaptırımlarını devreye soktu. Türkiye'nin ödediği yaklaşık 1.4 milyar dolarlık katılım payı donduruldu.