NATO Ankara Zirvesi Başladı: Trump'tan F-35 Müjdesi Bekleniyor

8 Temmuz Çarşamba günü liderlerin alana gelişlerinde aile fotoğrafı çekilecek ve NATO Genel Sekreteri Rutte'nin açılış konuşmasının ardından toplantıda Cumhurbaşkanı Erdoğan ve liderler konuşma yapacak. Zirve, ortak bildirinin yayımlanmasıyla sona erecek. TRT, 80 kamera ile 26 farklı noktadan zirveyi tüm dünyaya servis ederken, İletişim Başkanlığı bünyesinde kurulan NATO Görev Gücü'nde 850 personel görev yapıyor.

Trump, yeni Boeing 747 tipi Air Force One uçağıyla Esenboğa Havalimanı'na iniş yaptı. Türkiye'ye resmi ziyaret kapsamında gelen son ABD Başkanı 2009'da Barack Obama olmuştu. Trump'ın bin kişilik bir ekiple geldiği belirtilirken, Ankara'da belirli ilçelerde görev yapan kamu personeline 6-12 Temmuz tarihleri arasında idari izin verildi.

Trump'tan Erdoğan'a F-35 müjdesi ne olacak?

New York Times'ın Beyaz Saray ve ulusal güvenlik kaynaklarından aktardığı bilgilere göre, Trump Ankara'ya ayak basar basmaz Cumhurbaşkanı Erdoğan ile bir araya gelecek ve Türkiye'nin F-35 gizli savaş uçağı programına yeniden dahil edilmesine hazır olduğunu iletecek. Trump'ın geçen ay NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile Oval Ofis'te yaptığı görüşmede, Erdoğan'a 'onu çok mutlu edecek' bir hediye götürmeye hazırlandığını söylediği hatırlatıldı. Başkan Yardımcısı JD Vance'in de sürece destek verdiği bildirildi.

Türkiye, 2019'da Rusya'dan S-400 füze savunma sistemi satın almasının ardından ABD tarafından F-35 programından çıkarılmış ve CAATSA yaptırımlarına maruz kalmıştı. Erdoğan'ın Trump ile yapacağı görüşmede CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, F-16 modernizasyonu, F-35 programına dönüş ve milli muharip uçak KAAN'da kullanılacak F-110 jet motorlarının satışı gibi başlıkların masaya geleceği belirtiliyor. Sözcü'nün aktardığına göre Türkiye, ayrıca Fransa ve İtalya ile SAMP/T füze savunma sistemlerinin alımı konusunda ilerleme sağlamayı hedefliyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise zirve öncesi Fox & Friends programına katılarak Trump'tan Türkiye'ye F-35 satışını durdurmasını istedi. Kudüs'teki bir güvenlik yetkilisi Euractiv'e verdiği demeçte, Türkiye'ye F-35 satılmasının İsrail'in bölgedeki niteliksel askeri üstünlüğünü azaltabileceğini söyledi. Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Senatör Jim Risch de dahil olmak üzere İsrail ile yakın ilişkileri bulunan bazı Cumhuriyetçiler Türkiye'ye F-35 satışına doğrudan destek vermekten kaçınıyor.

Ancak ABD'li kaynaklar, F-35 sürecini başlatmak için taraflar arasında görüşmeler yürütüldüğünü öne sürüyor. Beyaz Saray, yorum istendiğinde Trump'ın geçmişteki açıklamalarına işaret etti. İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Trump'ın 7 Temmuz'da Türkiye'ye resmi ziyaret gerçekleştireceğini ve iki ülke ilişkilerinin savunma, ticaret ve yatırımlar dahil tüm boyutlarıyla gözden geçirileceğini duyurdu.

Ukrayna'ya ne kadar destek verilecek?

NATO liderleri, taslak bildiriye göre Ukrayna'ya 2026 yılı için 70 milyar Euro (yaklaşık 80 milyar dolar) askeri teçhizat, yardım ve eğitim taahhüdünde bulunacak. Liderlerin bu seviyeyi 2027'de de sürdürme kararlılığını açıklaması bekleniyor. Bu finansmanın bir kısmı mevcut ikili taahhütlerden ve AB'nin Ukrayna savunma yatırımları için sağladığı 60 milyar Euro'luk kredi mekanizmasından karşılanacak. ABD'nin bu fona katkıda bulunması beklenmiyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy, zirvenin salı akşamı düzenlenen yemeğine katılarak müttefiklerden destek talep edecek. Zelenskiy, 6 Temmuz'da Kyiv ve çevresinde en az 21 kişinin ölümüne yol açan Rus saldırısının ardından sosyal medyadan member devletlere Patriot füze savar sistemi talebinde bulundu. RFE/RL'nin aktardığına göre, Kyiv'in Ankara'da hava savunma sistemlerinin yerel üretimine imkan tanıyacak bir lisans anlaşması sağlama umudu taşıdığı belirtiliyor.

Türkiye, savaşın başlarında Baykar aracılığıyla Ukrayna'ya yüzlerce İHA göndermiş ve Ukrayna ordusunun İHA filosunun ilk tedarikçisi olmuştu. Ancak Türkiye'nin denge politikası gereği Rusya ile ilişkilerini iyi tutması ve Rusya için bir enerji koridoru olması, bu yardımları azaltmıştı. Türkiye bunun yerine Tahıl Koridoru gibi insani girişimleri ve barışı destekleyen bir arabulucu olarak konumlandı. NATO üyesi Türkiye'nin Ukrayna'ya askeri yardımlara devam edip etmeyeceği merak konusu.

Rusya-Ukrayna savaşı, zirvenin en kritik gündem maddelerinden biri olarak öne çıkıyor. NATO Genel Sekreteri Rutte, 'İttifakın Ukrayna'nın ihtiyaç duyduğu desteği almaya devam etmesini sağlaması gerektiğini' vurguladı. Guardian'ın aktardığına göre, taslak metin NATO'nun en önemli 5. Maddesine yönelik 'sarsılmaz bağlılık' ifadesini yeniden teyit ediyor. Bu maddenin bu kadar açıkça restate edilmesi, 2026'nın ne kadar gergin geçtiğinin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Savunma harcamaları yüzde 5 hedefi ne durumda?

Geçen yıl Lahey Zirvesi'nde alınan kararla NATO müttefikleri, 2035 yılına kadar GSYH'lerinin yüzde 5'ini savunmaya ayırma taahhüdü verdi. Bu hedefin yüzde 3,5'i askeri yatırımlara, yüzde 1,5'i ise altyapı ve dayanıklılık yatırımlarına ayrılacak. NATO verilerine göre Avrupa müttefikleri ve Kanada, 2025 yılında temel savunma ihtiyaçlarına yönelik yatırımlarını 139 milyar dolardan fazla artırdı. Bazı müttefikler 2026'da yüzde 5 hedefine çoktan ulaşmış durumda.

NATO Genel Sekreteri Rutte, zirve öncesinde Avrupa müttefikleri ve Kanada'nın savunma harcamalarını ABD ile eşitleme yolunda olduğunu ve 'şu ana kadar gördüğümüz kanıtların etkileyici' olduğunu söyledi. Projeksiyonlar, müttefiklerin 2025 ve 2026'da birleşik olarak 258 milyar dolar (226 milyar Euro) daha fazla savunma yatırımı yapacağını gösteriyor. Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, Deutschlandfunk radyosuna yaptığı açıklamada savunma harcamalarının doğru yöne gittiğini ve Almanya'nın on yıl sonuna kadar hedefe ulaşacağının öngörüldüğünü belirtti.

ABD, 2025 yılında 980 milyar dolar (857,5 milyar Euro) savunma harcamasıyla ittifakın açık ara en büyük harcamacısı konumunda. Bunu 93,75 milyar dolarla Almanya ve 90,51 milyar dolarla Birleşik Krallık takip ediyor. Trump yönetimi, Avrupa'nın savunma yatırımlarını artırması ve kıtanın savunmasında birincil sorumluluğu üstlenmesi yönündeki baskıları zirvenin ana gündemini oluşturuyor. Liderlerin, yükün ABD'den Avrupa'ya nasıl kaydırılacağına odaklanması bekleniyor.

Türkiye'nin NATO içindeki stratejik konumu nasıl değişti?

Washington Post'un analizine göre, Trump ve Erdoğan arasındaki dostluk ve silah üretimine duyulan ihtiyaç, diğer NATO ülkelerinin Türkiye'ye yaklaşımını değiştirdi. NYT'nin 'NATO'nun Türkiye'ye ihtiyacı var' başlıklı haberinde, Türkiye'nin ABD'den sonra NATO'daki en büyük ikinci orduya sahip olduğuna dikkat çekildi. Türkiye'nin Suriye ve Ukrayna'da test edilmiş, giderek kendi kendine yeterli hale gelen yerli bir savunma sanayisi bulunduğu vurgulandı. Türkiye'nin İspanya, İtalya, Polonya ve Belçika dahil 10'dan fazla Avrupa ülkesiyle savunma anlaşmaları yaptığı kaydedildi.

İsrail basınından Ynet, Avrupa'nın askeri yığılması ve Trump'ın müttefiklerin savunma harcamalarını artırma baskısının Ankara'yı NATO'nun en zorlu üyesinden en değerli üyelerinden birine dönüştürdüğünü belirtti. Haaretz ise Erdoğan'ın NATO vizyonunun İsrail'i ittifakın en büyük tehdidi, Türkiye'yi ise en önemli varlığı olarak yeniden tanımladığını aktardı. İstanPol Enstitüsü'nden Riccardo Gasco, Euractiv'e verdiği demeçte AB'nin savunma mimarisinde Türkiye olmadan yaşayamayacağını vurguladı.

West Point Modern Savaş Enstitüsü'nden Ali Mammadov, Türkiye-NATO ilişkisindeki dalgalanmaya dikkat çekti. Mammadov, 'Tehdit algıları yükseldiğinde, müttefikler Türkiye'nin stratejik değerini yeniden keşfeder; tehdit algıları azaldığında ise Türkiye'nin kimliği, güvenilirliği ve siyasi yönü hakkındaki endişeler yeniden güç kazanır' değerlendirmesinde bulundu. AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ise Ankara'ya gelmeden önce 'Her zirve için tarihi denir ancak bu kez gerçekten öyle' ifadesini kullandı.

Zirve kapsamında Türkiye, savunma sanayisi kabiliyetlerini ön plana çıkarmayı ve NATO içindeki savunma ticareti kısıtlamalarının kaldırılması çağrısını yinelemeyi planlıyor. 2004 İstanbul Zirvesi'nde hayata geçirilen İstanbul İşbirliği Girişimi kapsamında Katar, Bahreyn, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin dışişleri bakanları düzeyinde özel oturum düzenlenecek. Ayrıca NATO savunma bakanları, Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda ve Güney Koreli bakanlarla görüşmeler gerçekleştirecek.

Zirveye kimler katılıyor ve hangi temaslar yapılacak?

Zirveye Trump dahil 32 NATO ülkesinin lideri katılıyor. Salı akşamı düzenlenen yemeğe Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung, Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in katılması bekleniyor. Trump'ın onaylanan diğer ikili görüşmelerinin Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şaraa ve Zelenskiy ile olduğu belirtildi. Guardian, Trump'ın bu zirvede diplomasi konusunda sınırlı beklenti yarattığını aktardı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, zirve kapsamında 32 devlet ve hükümet başkanıyla görüşecek. Erdoğan, 6 Temmuz'da NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'yi Beştepe'de ağırlayarak diplomasi trafiğini başlattı. Aynı gün Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev'i kabul etti. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barack ile bir araya geldi. Letonya Cumhurbaşkanı Edgars Rinkevics ve Kanada Başbakanı Mark Carney de zirve için Ankara'ya geldi.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte: 'Müttefikler Ukrayna, AB, Hint-Pasifik ve Körfez'den partnerlerle birlikte Ankara'da toplanarak NATO'nun teslim etmeye devam etmesini sağlayacak. Müttefikler büyük bir adım attıklarını zaten gösterdi.'

NATO Savunma Sanayii Forumu kapsamında müttefiklerin Airbus'tan 12 adet A400 modeli uçak alarak hava gücü kapasitesini artıracağı duyuruldu. Forumun ilk kez zirvenin resmi programının parçası haline gelmesi, transatlantik savunma üretiminin öneminin arttığını gösteriyor. Türkiye, gelişen savunma sanayii kabiliyetlerini vurgulamayı ve ittifak üyelerine NATO içinde savunma ticaretindeki tüm kısıtlamaları kaldırma çağrısını yinelemeyi hedefliyor.

NATO 3.0 süreci ne anlama geliyor?

Uzmanlar, Ankara Zirvesi'nin 'NATO 3.0' sürecinin başlangıcı olacağını ve Soğuk Savaş sonrası en kritik dönüm noktalarından birini oluşturacağını belirtiyor. 2004 İstanbul Zirvesi, NATO'nun klasik kolektif savunma anlayışından çıkarak kriz yönetimi ve alan dışı operasyonları merkeze alan yeni güvenlik yaklaşımını benimsediği toplantı olarak kayıtlara geçmişti. Afganistan'daki misyonun genişletilmesi ve Irak güvenlik güçlerine eğitim desteğinin temelleri o dönemde atılmıştı.

Aradan geçen 22 yılda kökten değişen güvenlik ortamı, NATO'yu 3.0 olarak tanımlanan yeni bir anlayışa yöneltti. Bu dönüşüm, yine Türkiye'nin ev sahipliği yapacağı zirvede somutlaşacak. NATO 3.0 kapsamında üye ülkelerin savunma harcamalarını artırması, ortak savunma ve üretim projeleri, çok katmanlı yeni bir savunma anlayışı ve silah tedarik anlaşmaları masaya yatırılacak. Zirvenin, 1952'den bu yana ittifak üyesi olan Türkiye'nin NATO içindeki rolünü pekiştirmesi bekleniyor.

Trump yönetiminin 'NATO 3.0' anlayışı, Avrupa'nın daha fazla savunma yükü üstlenmesini ve ABD'nin odak noktasını Pasifik'e kaydırmasını öngörüyor. Hürriyet'in aktardığına göre bu durum, Türkiye için yeni fırsat pencereleri doğurabilir. ABD ve Avrupa arasındaki görüş ayrılıkları ve İran savaşı ile Grönland meselesi nedeniyle yaşanan gerilimin gölgesindeki zirve, Türkiye'ye Avrupa savunmasındaki stratejik önemini artırma fırsatı sunuyor. DİSK Kocaeli ise zirve öncesi basın açıklaması düzenleyerek 'Savaşa değil emekçiye bütçe' çağrısında bulundu ve artan askeri harcamalara tepki gösterdi.

AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas: 'Her zirve için tarihi denir ancak bu kez gerçekten öyle.'

İran savaşı ve Orta Doğu zirvenin gölgesinde nasıl?

Zirve, ABD-İran ateşkeskes anlaşmasının ardından fragile bir dönemde gerçekleşiyor. Avrupa müttefikleri, ABD güçlerinin İran'a saldırmak için üsleri kullanmasına kısıtlamalar getirmişti ve bu durum Trump'ı rahatsız etti. Liderlerin, İran'ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiği ve Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer serbestisine saygı göstermesi yönündeki çağrılarını yayımlanacak bildiride yinelemesi bekleniyor.

Trump'ın zirvede sadece bir NATO liderler toplantısına ve Erdoğan'ın başkanlık sarayındaki yemeğe katılması bekleniyor. Onaylanan diğer ikili görüşmeleri Suriye Cumhurbaşkanı Şaraa ve Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy ile. Guardian, Ankara'da başarının diplomatik sözlerle değil, daha çok Trump'ın Avrupa'ya yönelik savunma harcaması baskılarıyla ölçüleceğini öne sürüyor.

İsrail basını, Ankara Zirvesi'ni yakından takip ediyor. Haaretz'e göre Erdoğan'ın NATO vizyonu İsrail'i ittifakın en büyük tehdidi olarak tanımlarken Türkiye'yi en önemli varlık olarak konumlandırıyor. Gazeteye göre Ankara'daki zirve, İsrail'in dünyada gerileyen statüsünü gözler önüne seriyor. Netanyahu'nun F-35 satışını engelleme çabaları ise ABD'li kaynakların sürece olumlu yaklaşımları nedeniyle sonuçsuz kalabilir.

Sık Sorulan Sorular

NATO Ankara Zirvesi ne zaman bitiyor?

Zirve 8 Temmuz 2026 Çarşamba akşamı liderlerin ortak bildirisinin yayımlanmasıyla sona erecek. İki gün süren zirvede 7 Temmuz'da Savunma Sanayii Forumu ve liderler arası görüşmeler, 8 Temmuz'da ise resmi oturumlar ve kapanış yapıldı.

Trump Türkiye'ye ne zaman geldi?

ABD Başkanı Donald Trump, 7 Temmuz 2026 Salı günü TSİ 14.15 civarında yeni Boeing 747 tipi Air Force One uçağıyla Ankara Esenboğa Havalimanı'na iniş yaptı. Trump, 17 yıl sonra Türkiye'yi ziyaret eden ilk ABD başkanı oldu; önceki ziyaret 2009'da Barack Obama tarafından yapılmıştı.

Türkiye F-35 programına ne zaman çıkarılmıştı?

Türkiye, 2019'da Rusya'dan S-400 füze savunma sistemi satın almasının ardından ABD tarafından F-35 programından çıkarıldı ve CAATSA yaptırımlarına maruz kaldı. Trump'ın Ankara'da Türkiye'nin programa dönüşüne yeşil ışık yakması bekleniyor, ancak kesin bir tarih henüz açıklanmadı.

Ukrayna'ya ne kadar askeri destek verilecek?

NATO liderleri, taslak bildiriye göre Ukrayna'ya 2026 yılı için 70 milyar Euro askeri teçhizat, yardım ve eğitim taahhüdünde bulunacak ve bu seviyeyi 2027'de de sürdürme kararlılığını açıklayacak. Finansmanın bir kısmı AB'nin 60 milyar Euro'luk kredi mekanizmasından karşılanacak.