NATO Zirvesi Ankara'da: Trump CAATSA'yı Kaldırıyor, F-35 Masada

Zirveye ABD Başkanı Donald Trump, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Almanya Başbakanı Friedrich Merz, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ve Kanada Başbakanı Mark Carney'nin de aralarında bulunduğu 32 ülkenin devlet ve hükümet başkanları katılıyor. Ayrıca 100'e yakın bakan ve üst düzey yetkili Ankara'da bir araya geldi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin yönetiminde gerçekleşen zirve, NATO tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Trump'ın bin kişilik bir ekiple Ankara'ya gelmesi ve Air Force One uçağının Esenboğa Havalimanı'na iniş yapması, zirvenin güvenlik ve lojistik boyutunu da gözler önüne serdi. Ankara Valiliği, zirve kapsamında kapsamlı trafik önlemleri aldı; Esenboğa Havalimanı belirli saatlerde sivil uçuşlara kapatıldı. Türk Yıldızları, karşılama töreni sırasında gösteri uçuşu gerçekleştirdi.

CAATSA yaptırımları ne demek ve neden kalkıyor?

CAATSA (Countering America's Adversaries Through Sanctions Act), ABD'nin Rusya'dan savunma sistemi alımına karşı uyguladığı yaptırım yasasıdır. Türkiye, 2017'de Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması üzerine 2020'de CAATSA kapsamında yaptırımlara maruz kalmış ve F-35 programından çıkarılmıştı. Trump, Ankara'daki ortak basın toplantısında 'Bu ambargoları ve müeyyideleri kaldırıyoruz. Artık vakti geldi. Dostlarımıza müeyyide uygulamıyoruz' dedi.

CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, Türkiye'nin savunma sanayii alanında ABD ile ilişkilerinin normalleşmesinin önünü açıyor. Türkiye, F-35 programından çıkarılmasının ardından hem beşinci nesil savaş uçağı tedarikinden mahrum kaldı hem de KAAN milli muharip uçağı için ihtiyaç duyduğu F-110 motorlarının tedarikinde sorunlar yaşadı. Trump'ın 'F-35 konusunu ele alacağız, bir karar vereceğiz' açıklaması, Türkiye'nin F-35 programına geri dönme ihtimalini gündeme getirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan da 'F-35 bizim için yeni bir konu değil ve bunu izler daha önce de ABD ile görüştük ve biz 5 uçağın da sözünü aldık' ifadelerini kullandı. Erdoğan, KAAN uçağı motorları konusunda da Trump ile görüşme yapacaklarını ve 'Trump müjdeyi burada da tekrar edecektir' dedi. Bu açıklamalar, Türkiye-ABD savunma iş birliğinde yeni bir dönemin başlayabileceğini işaret ediyor.

Ancak CAATSA'nın kaldırılması sürecinin ABD Kongresi'nden onay almayı gerektirmesi, işin sadece açıklama düzeyinde kalmayacağını gösteriyor. Kongre'de Türkiye'ye yönelik şüpheci tutumunu sürdüren isimlerin bulunması, sürecin pürüzsüz ilerlemeyeceği yönünde sinyaller veriyor. Buna rağmen Trump'ın 'Türkiye birçoğundan daha sadık bir müttefik oldu' değerlendirmesi, Ankara'nın NATO içindeki konumunun güçlendiğini ortaya koyuyor.

Savunma harcamaları yüzde 5 hedefi ne anlama geliyor?

2025 Lahey Zirvesi'nde alınan kararla NATO müttefikleri, savunma harcamalarını 2035 yılına kadar GSYİH'nin yüzde 5'ine çıkarmayı taahhüt etti. Bu hedefin yüzde 3,5'luk bölümü temel savunma yatırımlarına, yüzde 1,5'luk kısmı ise güvenlikle ilgili diğer alanlara ayrılacak. NATO Genel Sekreteri Rutte, Ankara'da 'ülkelerin bu yüzde 5 hedefine ulaşmak için net, elle tutulur ve güvenilir planlar sunmasını bekliyorum' dedi.

Rutte, Avrupa'daki NATO müttefikleri ile Kanada'nın savunma harcamalarını bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 20 artırdığını ve 2025-2026 döneminde savunmaya toplam 258 milyar dolar ek yatırım yapıldığını belirtti. Harcamaların şimdiden GSYİH'nin yaklaşık yüzde 4'üne ulaştığı ifade edildi. Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, 'NATO'nun yüzde 5 savunma yatırım taahhüdü, İttifak'ın caydırıcılığını güçlendirme iradesinin somut göstergesidir' dedi.

İspanya'nın yüzde 5 hedefine itiraz ettiği ve bu doğrultuda zirve öncesi 'derin çatlak' yarattığı bildirildi. OdaTV'nin aktardığına göre süreç 'NATO 3.0' olarak tanımlanıyor ve ABD'nin Türkiye'yi merkez cephe yapmayı planladığı ifade ediliyor. Alman Marshall Fonu Türkiye Bölge Direktörü Özgür Ünlühisarcıklı, 'NATO müttefikleri geçen yıl Lahey'de savunma harcamalarını yüzde beşe çıkarmaya karar verdiler ve Avrupalı müttefikler savunma sanayilerini geliştirmek için harekete geçtiler' dedi.

Savunma Sanayii Forumu'nda hangi sözleşmeler imzalandı?

NATO Genel Sekreteri Rutte, Ankara'daki Savunma Sanayii Forumu'nda 'on milyarlarca dolar değerinde' yeni sözleşmelerin duyurulduğunu açıkladı. Buna göre Norveç, Finlandiya, Almanya ve Danimarka, MQ-4C Triton İHA'larının ortak alımı için niyet mektubu imzaladı. Ayrıca NATO müttefiklerinin Airbus'tan 12 yeni tanker uçağı satın alacağı duyuruldu. Rutte, 'Bu sabah forumda yeni sözleşmeler imzalandı, büyük duyurular yapıldı. Hepsi beraber onlarca milyar dolar anlamına geliyor' dedi.

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, forumda beş alanda ortak projelere imza atıldığını açıkladı. Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ise 'Türkiye, 230 çeşit savunma ürünü ihraç etti' dedi. Savunma Sanayii Forumu, son 3-4 yıldır NATO'nun yan etkinliği olarak düzenlenirken ilk kez Türkiye'de zirvenin resmi programı dahilinde yapıldı. Bu durum, Türkiye'nin savunma sanayii kapasitesinin NATO içindeki öneminin kabul gördüğünü gösteriyor.

İngiltere, Hollanda, Finlandiya ve Polonya, Çok Taraflı Savunma Mekanizması (MDM) projesinde önemli ilerleme kaydettiklerini ve bu yapıyı 2027 yılına kadar hayata geçirmeyi hedeflediklerini duyurdu. Reuters'a konuşan bir kaynak, bu projelerin hayata geçirilmesi durumunda ABD'deki Raytheon ve Lockheed Martin fabrikalarının üzerindeki yükün hafifleyeceğini belirtti. Dört ülkenin Ankara'da bir niyet beyanı imzalayacağı ifade edildi. Kanada ile de Savunma İş Birliğine İlişkin Niyet Beyanı imzalandı.

Erdoğan-Trump görüşmesinde KAAN savaş uçağında kullanılacak F-110 motorlarının tedariki de ele alınması beklenen başlıklar arasında yer alıyor. Türkiye'nin F-35 programına dönüş süreci, Suriye ve Gazze'deki gelişmeler de ikili görüşmenin gündeminde. Görüşme sonrası ortak basın toplantısı düzenlenmesi planlanıyor.

Trump'ın Ankara ziyareti neden tarihi öneme sahip?

Donald Trump, ABD Başkanı sıfatıyla Türkiye'ye ilk resmi ziyaretini gerçekleştiriyor. Trump'ın 2017-2021 arasındaki ilk döneminde Türkiye'ye gelmemesi, ikili ilişkilerin soğuk seyrettiğinin bir göstergesiydi. BBC Türkçe'nin aktardığına göre Trump, 2009'dan sonra Türkiye'ye ilk resmi ziyareti gerçekleştiren ABD Başkanı oldu. Trump, 'Açıkçası Türkiye'de düzenlenmemiş olsaydı ve dostum olan çok güçlü bir lider burada olmasaydı muhtemelen katılmayabilirdim' diyerek Erdoğan'a özel bir vurgu yaptı.

Trump'ın NATO'ya 'trilyonlarca dolar yatırım yaptıklarını' ve 'NATO'dan çok hayal kırıklığına uğradığını' söylemesi, ittifakın geleceğine ilişkin soru işaretlerini de gündeme getirdi. Ancak Türkiye'yi 'birçoğundan daha sadık bir müttefik' olarak tanımlaması, Ankara'nın Washington gözündeki konumunun değiştiğini gösteriyor. İsrail basınından Ynet ve Haaretz, 'Avrupa'nın askeri yığılması ve Trump'ın baskısının Ankara'yı NATO'nun en zorlu üyesinden en değerli üyelerinden birine dönüştürdüğünü' yazdı.

'Bu ambargoları ve müeyyideleri kaldırıyoruz. Artık vakti geldi. Biz dostlarımızın ambargolu olmasını istemiyoruz. Dostlarımıza müeyyide uygulamıyoruz.' — ABD Başkanı Donald Trump, Ankara ortak basın toplantısı

Trump'ın zirve kapsamında 8 Temmuz'da Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile ikili görüşmeler yapması bekleniyor. Trump, dün Putin ve Zelenskiy ile görüştüğünü ve ikisinin de anlaşmaya varmak istediğine inandığını söyledi. Suriye Cumhurbaşkanı Şara ile görüşmede, Trump'ın 'eğer İsrail, Lübnan'daki Hizbullah sorununu çözemiyorsa Suriye çözebilir' açıklamalarının etkili olduğu belirtiliyor. Sözcü gazetesinin aktardığına göre Şara, Hizbullah'la karşı karşıya kalacakları iddialarını yalanladı.

Farklı kaynaklar zirveyi nasıl çerçeveledi?

Türk medyası, NATO Ankara Zirvesi'ni farklı açılardan ele aldı. Sağ ve merkez-sağ medya (Sabah, Star, A Haber, Türkiye Gazetesi), Trump'ın CAATSA ve F-35 açıklamalarını 'müjde' olarak çerçeveleyerek Türkiye'nin diplomatik başarısına vurgu yaptı. Sabah, 'Başkan Erdoğan-Trump zirvesinden ilk mesajlar' başlığıyla Erdoğan'ın ev sahipliğini öne çıkardı. Star ise Trump'ın 'dostlarımıza yaptırım uygulamayacağız' sözlerini manşete taşıdı.

Merkez medya (Hürriyet, Milliyet, NTV, CNN Türk), zirvenin tarihi boyutuna ve savunma harcamaları tartışmasına odaklandı. NTV, zirvenin programını ve katılımcılarını detaylı aktarırken, CNN Türk yüzde 5 savunma harcaması hedefinin uygulanabilirliğini sorguladı. Hürriyet, Erdoğan-Trump görüşmesinde F-35, CAATSA ve KAAN motor başlıklarını öne çıkardı.

Sol ve merkez-sol medya (Sözcü, Halk TV, BirGün), zirveye daha eleştirel bir bakışla yaklaştı. Halk TV, 'NATO Zirvesi'nde bağımsız medyaya sansür uygulandı ama yabancı medya her şeyi sordu' başlığıyla, Halk TV ve Sözcü gibi kanallara akreditasyon verilmemesini gündeme getirdi. Sözcü, Trump-Şara ve Trump-Zelenskiy görüşmelerinin arka planını öne çıkardı. OdaTV ise 'NATO 3.0' kavramını öne sürerek, ABD'nin Türkiye'yi merkez cephe yapma planını analiz etti.

BBC Türkçe, zirvenin Türkiye açısından önemini 'Trump'ın ABD Başkanı sıfatıyla Türkiye'ye ilk ziyareti' bağlamında değerlendirirken, Independent Türkçe canlı blog formatında gelişmeleri dakika dakika aktardı. Anadolu Ajansı, zirvenin resmi çerçevesini ve katılımcı liderlerin listesini detaylı biçimde sundu. Farklı cenahların çerçevelemesi arasındaki en belirgin ayrım, CAATSA açıklamasının 'müjde' mi yoksa 'seçim öncesi stratejik hamle' mi olduğu tartışmasıydı.

NATO Zirvesi'nde bağımsız medyaya ne oldu?

Halk TV'nin haberine göre, NATO Liderler Zirvesi'ni yerinde takip etmek isteyen bağımsız medya kuruluşlarında görev yapan gazetecilerin akreditasyon talebi NATO tarafından yanıtsız bırakıldı. Halk TV ve Sözcü gibi kanallara tanınmayan akreditasyon hakkının iktidara yakın medya organlarına tanınması tepkilere yol açtı. Bu durum, zirvenin ev sahibi ülke olan Türkiye'de basın özgürlüğü tartışmalarını yeniden gündeme getirdi.

Hollanda'dan zirveyi takip etmek için gelen bir gazeteci, NATO Genel Sekreteri Rutte'ye basın toplantısında Türkiye'de basın özgürlüğü ve tutuklu gazeteci Deniz Göktaş hakkında soru yöneltti. Bu an, zirvenin diplomatik başarı öyküsünün gölgesinde kalan bir kör noktayı görünür kıldı. NATO yetkililerinden konuya ilişkin bir açıklama beklenirken, bağımsız medyanın zirveden dışlanması uluslararası basında da yankı buldu.

Bu gelişme, Türkiye'nin NATO zirvesiyle elde ettiği diplomatik prestijin, içerideki demokratik standartlarla çelişkisini gündeme getirdi. Zirve öncesinde tutuklanan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun da aynı gün üç ayrı davada hakim karşısına çıkması, Türkiye'nin NATO'ya ev sahipliği yaparken iç siyasi gerginliğinin sürdüğünü gösterdi. CHP Genel Başkanı Özgür Özel, İmamoğlu'nun davalarını takip etmek için Silivri'ye gitti ve 'savunma hakkının engellendiğini' söyledi.

Ancak iktidara yakın medya, bu eleştirileri zirvenin diplomatik başarısını gölgelemeye yönelik bir çaba olarak değerlendirdi. İki çerçeveleme arasındaki uçurum, Türkiye'nin NATO üyeliği ile iç siyasi dinamikleri arasındaki gerilimi gözler önüne seriyor. Zirvenin uluslararası alanda Türkiye'nin stratejik önemini pekiştirmesi, içeride ise demokratik standartlara ilişkin tartışmaları tetiklemesi, Ankara'nın karşı karşıya olduğu çift yönlü bir sınavı işaret ediyor.

Zirveden sonra ne olacak?

Zirvenin ikinci gününde (8 Temmuz) liderler resmi oturumlarını tamamlayacak ve NATO Genel Sekreteri Rutte kapanış basın toplantısı düzenleyecek. Trump'ın Zelenskiy ve Şara ile ikili görüşmelerinin ardından basın toplantısı yapması ve ardından Ankara'dan ayrılması bekleniyor. Zirve sonuç bildirgesinin yüzde 5 savunma harcaması hedefinin uygulama takvimi, Ukrayna'ya destek ve Orta Doğu güvenliği başlıklarını içermesi öngörülüyor.

CAATSA yaptırımlarının kaldırılması sürecinin pratik adımları önümüzdeki haftalarda netleşecek. ABD Kongresi'nin sürece yaklaşımı, Türkiye'nin F-35 programına geri dönüşünün hızını belirleyecek. KAAN uçağı için F-110 motorlarının tedariki konusundaki ilerleme de bu sürece bağlı olarak şekillenecek. Savunma sanayii alanında imzalanan sözleşmelerin hayata geçirilmesi, Türkiye'nin NATO savunma üssü konumunu güçlendirecek.

Ukrayna savaşının sonlandırılması konusunda Ankara'nın arabuluculuk rolü, zirve sonrasında daha görünür hale gelebilir. Trump'ın hem Putin hem de Zelenskiy ile görüşmüş olması ve 'ikisinin de anlaşmaya varmak istediğine' inandığını söylemesi, müzakereler için bir pencere açıyor. Suriye'de Şara yönetimi ile Batı arasındaki diyaloğun normalleşmesi de Ankara zirvesinin dolaylı çıktıları arasında sayılıyor. Hürmüz Boğazı'nın açılması konusunda NATO dışişleri bakanlarının Körfez ülkeleriyle görüşmesi de zirve marjında ele alınan konular arasında yer aldı.

Sık Sorulan Sorular

NATO Ankara Zirvesi ne zaman bitiyor?

36. NATO Liderler Zirvesi 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde iki gün sürüyor. 8 Temmuz'da liderlerin resmi oturumları ve ikili görüşmeleri tamamlandıktan sonra NATO Genel Sekreteri Rutte kapanış basın toplantısı düzenleyecek. Trump'ın aynı gün öğleden sonra Ankara'dan ayrılması bekleniyor.

CAATSA yaptırımları kalkınca ne olacak?

CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, Türkiye'nin savunma sanayii alanında ABD ile ilişkilerinin normalleşmesini sağlayacak. F-35 programına geri dönüş, KAAN uçağı için F-110 motorlarının tedariki ve savunma sistemi alımlarında engellerin kalkması bekleniyor. Ancak sürecin ABD Kongresi onayına tabi olması, pratik adımların zaman alabileceğini gösteriyor.

NATO yüzde 5 savunma harcaması hedefi Türkiye'yi nasıl etkileyecek?

Türkiye'nin de 2035'e kadar savunma harcamalarını GSYİH'nin yüzde 5'ine çıkarma taahhüdü bulunuyor. Bu, savunma bütçesinin önemli ölçüde artırılması anlamına geliyor. Milli Savunma Bakanı Güler, bu taahhüdün 'İttifak'ın caydırıcılığını güçlendirme iradesinin somut göstergesi' olduğunu belirtti. Türkiye'nin savunma sanayii ihracatının 230 çeşit ürünle sürmesi, bu hedefe ulaşmada bir avantaj olarak görülüyor.

Trump neden Erdoğan'a 'sadık müttefik' dedi?

Trump, ortak basın toplantısında Türkiye'yi 'birçoğundan daha sadık bir müttefik' olarak tanımladı. Bu değerlendirme, Türkiye'nin NATO içindeki askeri katkıları, savunma sanayii kapasitesi ve bölgesel krizlerde oynadığı rol ile ilişkilendiriliyor. Trump'ın 'Sayın Erdoğan olmasaydı ben bu zirveye katılmazdım' demesi, ikili ilişkilerin kişisel boyutunu da öne çıkardı.